Parktheater Eindhoven op zoek naar de win-win

Diversiteit en inclusiviteit in het theater

‘Diversiteit’ en ‘inclusiviteit’ zijn begrippen met een positieve lading, waarmee verschillen tussen mensen herkend, erkend en ook gewaardeerd worden. Het betreft dan overigens niet alleen etnische diversiteit. De leisure sector heeft de potentie om een rol van betekenis in processen van binding tussen groepen in de samenleving te spelen. De sportsector kent wat dat betreft goede voorbeelden, hetzelfde geldt voor het op urban gerichte deel van de cultuursector. Binnen de traditionele of gecanoniseerde kunstensector is echter nog een wereld te winnen. Een groot deel van de kunstensector lijkt vooral met een bepaald deel van de samenleving in verhouding te staan. Het publiek, de kijkers en de kopers zijn voornamelijk autochtone blanke Nederlanders. De partners en het personeel waarmee gewerkt wordt zijn over het algemeen weinig heterogeen qua culturele achtergrond. De aanvragen bij de culturele fondsen komen zelden van cultureel diverse organisaties. 

Om een brug naar het cultureel diverse deel van de samenleving te slaan, heeft de kunstensector in 2011 de Code Culturele Diversiteit (CCD) gelanceerd. De Code culturele diversiteit is een praktisch instrument voor leden van besturen, raden van toezicht, directies en medewerkers van gesubsidieerde culturele instellingen en biedt concrete handreikingen om het culturele diversiteitsbeleid op het terrein van personeel, publiek, programma en partners te ontwikkelen en structureel in de instelling te verankeren.

De Raakbare Samenleving: de inclusieve missie & visie van Parktheater Eindhoven
De missie & visie van Parktheater Eindhoven (PTE) zijn duidelijk op diversiteit en inclusiviteit gericht. Voor PTE ligt de focus met name op het verkleinen van de steeds groter worden kloof tussen oorspronkelijke Eindhovenaren en de groeiende groep van innovatieve (internationale) tech-werkers. PTE omschrijft haar missie als volgt: ‘Als Eindhovenaren leven we in een stad en regio die sterk zijn door techniek en technische kennis. We zien het als onze taak om die sterke kant van Eindhoven aan te vullen met de kunsten, te versterken, te benutten en uit te dagen. En daarmee een leidende rol te vervullen in de ‘Raakbare Samenleving’: een inspirerende, inclusieve, delende en helende samenleving’. In de visie wordt beschreven dat de wereld steeds complexer wordt. Dat er grote veranderingen plaatsvinden, dat niet iedereen de veranderingen en complexiteit al aan kan en dat de stad te maken heeft met meerdere snelheden. Eindhoven is een stad met een grote en groter wordende kloof tussen innovatieve kenniswerkers en mensen die het niet meer (willen) snappen. PTE wil proberen een rol te spelen in het verkleinen van deze kloof.

De verbindende projecten van Parktheater Eindhoven
In 2017 hebben 9 Theatergezelschappen en 13 schouwburgen het initiatief genomen om de podiumkunsten een betere representatie van de samenleving te laten zijn. Dit heeft geresulteerd in het stimuleringsprogramma Theater Inclusief. Dit praktisch opgezette programma helpt de initiatiefnemers om hun organisaties te veranderen en open te stellen voor een diverse samenleving. PTE is één van de partners binnen dit project.Een ongeveer 10 jaar geleden opgestart samenwerkingsproject van Parktheater Eindhoven en Breda University of Applied Sciences vormt de oorsprong voor innovaties binnen PTE. Onder de noemer Parktheater Academy for Cultural Entrepreneurship and Social Innovation (Pacesi) werd en wordt onderzocht hoe het theater van de toekomst eruit zal zien.  PTE legt vanuit deze context al een aantal jaren verbinding met allerlei organisaties in de stad. Doel is om het gezamenlijk belang te zoeken en uit te vinden waar men elkaar kan ondersteunen en versterken. Voor het PTE is het de uitdaging om te bepalen welke specifieke kennis en ervaring men kan inbrengen om enerzijds de eigen missie uit te dragen en anderzijds een duurzame relatie met (maatschappelijke) organisaties op te bouwen.

Foto: Lex Vesseur

PTE werkt bijvoorbeeld al enige jaren samen met woonzorgorganisatie Vitalis en biedt via een live stream een aantal voorstellingen direct aan hun bewoners aan. Daarnaast is een aantal jaren geleden het project ‘De Lange Tafel’ gestart, waarmee getracht wordt om met mensen die alleen naar theater gaan of die dat graag zouden willen doen maar niet durven, in contact te komen. De Lange Tafel is een plek waar alleengaanden kunnen aanschuiven en met anderen kunnen praten over de voorstelling die ze gaan zien of net gezien hebben. 

RAAK is een project in samenwerking met Dynamo jeugdwerk en SUMMA Plus. SUMMA Plus is een school die in Eindhoven MBO onderwijs aanbiedt op niveau 1 of lager. Op deze school zitten relatief veel jongeren met een vluchtelingenachtergrond. Het project is erop gericht om jongeren die niet of nauwelijks in aanraking komen met cultuur, zowel passief als actief kennis te laten maken met verschillende disciplines. Dit project bestaat 4 jaar en wordt opgeschaald naar meer scholen en meer leerlingen.

PTE werkt ook mee aan het tot stand komen van een voorstelling gespeeld door cliënten van Lunetzorg. Lunetzorg is een stichting die mensen met een verstandelijke beperking ondersteunt. PTE probeert daarnaast om  actief mensen uit de Eindhovense internationale gemeenschap te bereiken en te verbinden. Door specifiek voor deze groep te programmeren, maar er is ook een amateur theatergezelschap opgericht dat geheel uit (familie van) internationals bestaat. Rondom de voorstelling ‘Thuislozen’ van Theater Utrecht en Adelheid Roosen heeft PTE contact gezocht met verschillende organisaties in Eindhoven, die zich bezighouden met de dak- en thuislozen problematiek. Deze projecten leiden telkens weer tot nieuwe inzichten en ideeën over wat de rol van theater in de samenleving zou kunnen en moeten zijn. Juist de gesprekken met deze verschillende mensen geven een divers beeld van de stad en inzicht in waar behoeften liggen en hoe daar als theater een invulling aan gegeven kan worden. 

De rol van publiekswerker binnen PTE 

Klaas Seelen is als publiekswerker werkzaam binnen het Parktheater. In Vlaanderen is dat een veel voorkomende functie, in Nederland loopt PTE hierin voorop. ‘’Een publiekswerker ontplooit initiatieven om naar niet-publiek op zoek te gaan. Dat is het verschil met een marketeer, die bereikt vooral bestaand publiek’’, aldus Klaas.

Foto: Sanne Peper

Niet-publiek is in principe wel geïnteresseerd in wat PTE te bieden heeft, maar is vooralsnog geen bezoeker. ‘’Een publiekswerker co-creëert met niet-publiek. Meestal begint dat soort projecten met het zoeken van nieuw publiek via organisaties in de stad. Je promoot dan geen programma’s, maar gaat op zoek naar de win-win. Vertrekpunt is de vraag wat theater kan bijdragen om de specifieke niet-publieksgroepen te bereiken. Doel is altijd om te onderzoeken hoe de relatie met deze groepen verduurzaamd kan worden’’.

Geleerde lessen en succesfactoren

Succesfactoren voor het laten slagen van projecten met niet-publiek zijn enthousiasme vanuit PTE en vanuit de betreffende organisaties en het (blijven) vinden van een win-win. ‘’Een valkuil is wel dat je binnen organisaties met individuen in gesprek bent. Als iemand vertrekt moet je soms weer opnieuw beginnen”, aldus Klaas.

Het Thuislozen project is volgens Klaas minder geslaagd. Het was lastiger was om een gezamenlijk belang te vinden en er was geen sprake van co-creatie. "Het was een opgelegd project, gekoppeld aan een bestaande voorstelling, waar thuislozen bij gezocht moesten worden. De belangrijkste les is dat initiatieven vanuit een intrinsieke motivatie van zowel PTE als de samenwerkingspartij moeten worden vormgegeven. De ideale situatie is als organisaties zichzelf melden’’. 

Dit soort projecten vraagt intern meer aandacht, dus interne stakeholders moeten volgens Klaas al vroeg betrokken worden. Binnen PTE bestaat zeker draagvlak voor dit soort projecten, die diversiteit in publiek stimuleren. Het blijkt echter lastig om precies vast te stellen of de projecten met niet-publiek ook echt duurzaam meer bezoekers uit de betreffende groepen opleveren. Vooralsnog zijn er uit de niet-bezoekersgroepen ook geen nieuwe collega’s voortgekomen. Volgens Klaas moet er breed op het stimuleren van diversiteit en inclusiviteit worden ingezet:  "Misschien wordt er bij vacatures ook niet via de juiste kanalen geworven, daarom is het ‘unconscious bias’ peer-to-peer traject binnen het Theater Inclusief project ook zo belangrijk. Naast de maatschappelijke visie en doelstelling die we binnen PTE hebben, is het aantrekken van nieuwe doelgroepen voor theaters ook pure noodzaak om te kunnen overleven”.

Dit artikel is eerder verschenen in het themanummer Leisure for a better world van Uncover, het magazine van de Academy for Leisure & Events van de Breda University of Applied Sciences.