Nieuwe expositie Kamp Amersfoort focust op persoonlijke verhalen en reflectie
Tinker imagineers heeft de nieuwe expositie voor Nationaal Monument Kamp Amersfoort ontwikkeld. Die vertelt de verhalen van gevangenen, een helper en dader. De expositie ligt onder het voormalige kampAls museumbezoek weer mogelijk is, kan het publiek het resultaat bezichtigen want de expo is op 19 april opgeleverd.
Kamp Amersfoort was in de Tweede Wereldoorlog een straf- en doorgangskamp waar ongeveer 47.000 gevangenen verbleven. Het betrof een zeer diverse populatie, zoals verzetsstrijders, Joden, communisten, (vermeende) criminelen, Jehova’s Getuigen, Amerikaanse staatsburgers, Sovjet-krijgsgevangenen en mannen die als dwangarbeider in de Duitse oorlogsindustrie werden ingezet. In Kamp Amersfoort heerste een streng regime van honger, dwangarbeid en mishandeling. In totaal zijn 650 mannen omgekomen, waarvan er 383 rond het kamp zijn geëxecuteerd
Wie waren de gevangenen, de helpers en de daders?
Tinker imagineers ontwikkelde in opdracht van Nationaal Monument Kamp Amersfoort het concept en de permanente tentoonstelling. Die vertelt de verhalen van gevangenen, een helper en daders. Wie waren zij? De verhalen gaan over het verleden, maar zijn ook actueel. De combinatie van het heringerichte gebied, de architectuur en de tentoonstellingen van het nieuwe museum maken duidelijk wat zich afspeelde in Kamp Amersfoort. De geschiedenis wordt voelbaar: de beklemming, het onrecht en de angst.
Multidisciplinaire samenwerking
De verschillende disciplines, Inbo (architectuur), Juurlink+Geluk (landschap), Tinker imagineers (tentoonstellingsontwerp) en Nationaal Monument Kamp Amersfoort, werkten nauw samen tijdens de vernieuwing. Daarmee gaven ze op unieke wijze vorm aan de betekenis van deze plek. Bij binnenkomst van de museale ruimte daalt de bezoeker de trap af en betreedt de immense ruimte, sober en ingetogen ingericht en gelegen onder het voormalige kamp. De architectuur en het materiaalgebruik verbeelden de sfeer van toen door de verschillende originele elementen. Het contrast van licht naar donker en tenslotte weer naar het licht versterkt dit.
In de expositie van nummer tot naam
Indrukwekkende zwart-wit videobeelden schetsen de situatie in het kamp. Een grote routekaart op de muur toont het transport van de gevangenen die kwamen en weer gingen. Zij werden gezien en behandeld als nummer. In de tentoonstelling krijgen ze geleidelijk aan weer een gezicht en een naam. Door fotografische beelden op gigantische zuilen maakt de bezoeker kennis met personen die een belangrijke rol in en rond het kamp gespeeld hebben. De lades onder de portretten tonen hun persoonlijke bezittingen, terwijl het persoonlijke verhaal te horen is via een audio device. De portretten lichten op als de lades opengaan en samen met de zwart-wit portrettenwand achter in de ruimte, vormt dit een contrastrijk en indrukwekkend schouwspel.
Verband tussen toen en nu
De tentoonstelling legt ook de relatie naar onrecht vandaag de dag. De achterzijde van de zuilen benoemen belangrijke kampthema’s zoals honger, mishandeling en discriminatie; onderwerpen die nog steeds voorkomen. Daarnaast confronteert een sociaal psychologisch experiment bezoekers met ongemakkelijke dilemma’s. Ze ervaren daar de effecten van groepsdruk, autoriteit en vertrouwen. Willemien Meershoek, directeur van Kamp Amersfoort: ‘Dit programma, goed of fout genaamd, behandelt met behulp van Virtual Reality actuele thema’s die in de context van het museum een speciale betekenis krijgen.’
Bezinningsruimte
Aan het einde van het ondergrondse bezoek is ruimte voor reflectie: op de geschiedenis en op de eigen rol in actuele dilemma’s. Voetafdrukken op de vloer – een binnen en buiten terugkerend element – verbeelden het appèl en staan loodrecht tegenover een beschrijfbare spiegelende wand. Het eigen spiegelbeeld en de subtiele lichtprojecties en rookeffecten versterken dit gevoel. Wat heb ik zojuist gezien en gehoord? Welke sporen laat ik zelf na?
Eenmaal buiten toont een stalen maquette van het kamp de schaal ervan. De uitgang van het museum biedt zicht op de tegenoverliggende schietbaan en het monument De Stenen Man. In de uitbreiding is ongeveer 5,5 miljoen euro geinvesteerd. De plannen zijn mogelijk gemaakt door financiële steun van het vfonds, de Nationale Postcodeloterij, het ministerie van VWS, de provincie Utrecht, de gemeenten Amersfoort en Leusden en verschillende andere fondsen.
