Het Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2018 in 50 trends

Vandaag verschijnt het Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2018. Dit rapport wordt jaarlijks samengesteld door CBS, NBTC Holland Marketing, CELTH en PleisureWorld NRIT. In dit prettig leesbare rapport geven wij een actueel inzicht in de belangrijkste trends en ontwikkelingen op het gebied van toerisme, recreatie en vrije tijd. Hier bieden we u in meer dan 50 trends de super compacte samenvatting van het rapport dat maar liefst 572 pagina’s omvat. Het complete rapport is eenvoudig te bestellen via de store van NRIT.

Deel 1: Maatschappelijke trends

Demografie

• Een steeds groter deel van de wereldbevolking leeft in stedelijke gebieden. Leefde in 1950 nog maar 30 procent van de wereldbevolking in stedelijke gebieden, in 2018 was dat al opgelopen naar 55 procent.
• De Nederlandse bevolking zal de komende decennia blijven groeien, tot ruim 18,4 miljoen inwoners in 2060. Nederland telt in de toekomst meer ouderen en meer personen met een migratieachtergrond. Het aandeel 65-plussers groeit van 19 procent nu naar 26 procent rond 2040. In 2040 telt ons land 4,8 miljoen inwoners van 65 jaar of ouder, nu zijn dat er 3,2 miljoen.
• De bevolkingsgroei is niet evenwichtig over Nederland verdeeld. In 91 van de 388 gemeenten is het aantal inwoners in 2017 gedaald. Het merendeel van deze gemeenten ligt aan de randen van Nederland. In de Randstad groeide de bevolking in de meeste gemeenten, net als in 2016.

Economie

• Volgens het Centraal Planbureau (CPB) blijft de Nederlandse economie zich gunstig ontwikkelen. De particuliere consumptie neemt verder toe door meer werkgelegenheid en koopkracht als gevolg van lastenverlichting. De consumptie van huishoudens neemt dit jaar met 2,7 procent en volgend jaar met 2,3 procent toe. In 2017 groeide het netto reëel beschikbaar inkomen van huishoudens met 1,5 procent.
• Wereldwijd hebben toerisme en reizen in 2017 zeven miljoen nieuwe banen opgeleverd. De sector groeide met 4,6 procent veel sterker dan de wereldeconomie (3 procent). Dat heeft World Travel & Tourism Council (WTTC) berekend.
• ABN AMRO ziet in 2018 en 2019 veel deelsectoren van de Nederlandse gastvrijheidseconomie harder groeien dan de totale Nederlandse economie

Sociaal-cultureel

• Over het algemeen waarderen Nederlanders hun leven met een 7,8 als rapportcijfer en dit is in de afgelopen 10 jaar niet veranderd. Het opleidingsniveau stijgt en na economisch roerige tijden neemt de werkloosheid af en herstelt de koopkracht. Verder voelt bijna 80 procent van de Nederlanders zich gezond, ruim de helft sport wekelijks en de levensverwachting stijgt door.
• Gemiddeld besteedt een Nederlander 42,4 uur per week aan vrijetijdsactiviteiten. De tijd besteed aan uitstapjes groeit van 1,7 uur per week naar 1,9 uur per week. Een ruime meerderheid van de Nederlanders (70 procent) vindt dat hij of zij voldoende vrije tijd heeft maar ook hier zien we grote verschillen tussen de bevolkingsgroepen

Technologisch

• Het verschil in internetgebruik tussen ouderen en jongeren wordt steeds kleiner. Bijna alle ouderen van 65 tot 75 jaar hebben de beschikking over internet (95,3 procent) en gebruiken het ook dagelijks (71,1 procent). Alleen Nederlanders van 75 jaar of ouder hebben duidelijk minder toegang tot internet (78,0 procent) en gebruiken het ook minder frequent.
• In 2017 heeft meer dan drie kwart van de Nederlanders van 12 jaar of ouder iets via internet gekocht. Dit is een toename van 12 procentpunt vergeleken met vijf jaar eerder. Onze branche is koploper met bijna 50 procent van de Nederlanders die via internet een reis of accommodatie heeft geboekt. Ook het online aanschaffen van kaartjes voor evenementen groeit nog steeds evenals het online boeken van een accommodatie.

Duurzaam

• In Nederland is de broeikasgasvoetafdruk, na een dalende trend sinds 2008, het laatste jaar weer toegenomen: van 14,2 ton CO2-equivalenten per inwoner in 2016 naar 15,4 ton in 2017. Er is evenwel ook positief nieuws te melden en dat zien we in de uitstoot van broeikasgassen per euro toegevoegde waarde; die daalde van 1996 tot 2016 met 55 procent.
• De CO2-emissie veroorzaakt door vakanties van Nederlanders is in 2017 met 10 procent toegenomen tot een recordhoogte van 15,8 Megaton. Sinds 2002 zijn de totale vakantie-emissies met bijna een kwart toegenomen.

Beleid

• Het Regeerakkoord van het kabinet Rutte 3 heeft ook voor onze branche heel wat in petto. In de begroting voor 2019 worden andere prestatieafspraken met NBTC aangekondigd.
• 2018 stond vol in het teken van het debat over overtourism en de spreiding van toerisme over Nederland. Ook de Tweede Kamer roerde zich in het debat en organiseerde een rondetafelgesprek met de branche.

Visie op de sector

• Volgens CELTH leidt de groei van toerisme tegenwoordig tot overdruk op specifieke locaties met roep om passende strategieën om slim met die groei om te gaan en optimaal te blijven profiteren. Toerisme moet in de optiek van CELTH geen doel op zich zijn maar een middel waar de bestemming functioneert als een samenhangend, vitaal en veerkrachtig ecosysteem.
• Toerisme moet bijdragen aan de oplossing van maatschappelijke vraagstukken die het algemeen en gedeeld belang (welzijn en welvaart) van Nederland dienen. In plaats van bestemmingspromotie is het tijd voor bestemmingsmanagement. Om te bouwen aan een geliefde, waardevolle en leefbare bestemming met bezoekers die bij ons passen, is een aantal strategische prioriteiten geformuleerd die centraal staan in de ontwikkeling richting 2030.

Deel 2: Statistieken

Internationaal toerisme

• In 2017 groeide het toerisme wereldwijd, uitgedrukt in het aantal internationale aankomsten, met 6,8 procent. De sterkste groei sinds 2004. In absolute termen ging het om 1.323 miljoen internationale aankomsten: 84 miljoen internationale aankomsten meer dan in 2016. Ook in 2018 zette de groei door: 6,2 procent meer internationale aankomsten in het eerste kwartaal.
• China, de Verenigde Staten, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk waren ook in 2017 weer de landen die het meest uitgaven aan het uitgaande toerisme. Toeristische uitgaven groeiden verder sterk in onder andere Zuid-Korea, Zweden, Argentinië en Oekraïne. Na een eerdere daling, namen ook de toeristische uitgaven in 2017 van Rusland en Brazilië weer fors toe.
• Samen met de Nederlanders, gingen in 2016 de Finnen, Luxemburgers en Tsjechen binnen de EU en de Zwitsers buiten de EU het meest op vakantie in Europa. In Roemenië, Bulgarije en Portugal gingen de inwoners het minst op vakantie. Financiële belemmeringen vormden de belangrijkste reden voor inwoners van de EU om niet op vakantie te gaan.

Vrijetijdsgedrag van Nederlanders

• In 2015 hebben Nederlanders samen bijna 3,5 miljard vrijetijdsactiviteiten ondernomen. Vooral buitenrecreatie komt veel voor: 854 miljoen keer in 2015. Daarvan betrof het 441 miljoen keer een wandeling voor het plezier.
• De eigen gemeente is populair voor het ondernemen van vrijetijdsactiviteiten buitenshuis, de helft van alle 3,5 miljard vrijetijdsactiviteiten vindt plaats in de woongemeente.
• In totaal is door Nederlanders in 2015 een bedrag van ruim 46 miljard euro uitgegeven aan het ondernemen van uithuizige vrijetijdsactiviteiten. Dit komt neer op gemiddeld 13,26 euro per persoon per activiteit. Het grootste deel van de uitgaven wordt in winkels en aan consumpties besteed.

Vakanties van Nederlanders

• In 2017 gingen 14 miljoen Nederlanders op vakantie. Dit is 83,2 procent van de 16,8 miljoen inwoners van Nederland in dat jaar. Zij gingen samen 40,4 miljoen keer op vakantie, 18,4 miljoen keer in Nederland en 22,0 miljoen keer daarbuiten.
• Gelderland mocht zich in 2017 verheugen op het grootste aandeel binnenlandse vakanties van Nederlanders. In dat jaar ontving deze provincie 3,0 miljoen Nederlandse toeristen, een zesde van alle vakanties op eigen bodem. Limburg stond in 2017 met 2,3 miljoen vakanties op de tweede plaats, direct gevolgd door Noord-Brabant met 2,2 miljoen toeristische reizen.
• Van de Nederlanders die in 2017 naar het buitenland op vakantie gingen, bleef ruim 85 procent binnen Europa (18,9 miljoen vakanties). Van die groep bleef ruim de helft in West-Europa, gaat een derde naar Zuid-Europa, een tiende naar Noord-Europa en één op de twintig naar Oost-Europa. 3,1 miljoen Nederlanders gingen in 2017 buiten Europa op vakantie. De top tien van meest bezochte vakantielanden werd in 2017 aangevoerd door Duitsland (3,8 miljoen vakanties), gevolgd door Frankrijk (2,8 miljoen vakanties) en Spanje (2,7 miljoen vakanties).
• Gezamenlijk besteedden Nederlanders 20,7 miljard euro aan vakanties in 2017, ofwel 1.225 euro per Nederlander. Voor Nederlanders die in 2017 één of meer keren op vakantie gingen lag dit bedrage uiteraard hoger, namelijk op 1.475 euro per vakantieganger. Een gemiddelde vakantie kostte ruim 500 euro per persoon. Een vakantie in het buitenland kostte in 2017 gemiddeld 785 euro, ruim vier keer zo veel als de 185 euro die aan een vakantie in eigen land werd uitgegeven.

Inkomend toerisme in Nederland

• In 2017 hebben bijna 18 miljoen buitenlandse meerdaagse toeristen Nederland bezocht; ruim 2 miljoen meer dan in 2016 (+13 procent). Zij boekten samen 44,2 miljoen overnachtingen; 4,5 miljoen meer dan een jaar eerder (+11 procent). Daarmee groeit het inkomende toerisme in 2017 versterkt door.
• De meeste toeristen kwamen in 2017 uit Duitsland (5,2 miljoen), het Verenigd Koninkrijk (2,2 miljoen) en België (2,2 miljoen). Uit elk van deze landen kwamen in 2017 aanzienlijk meer toeristen naar Nederland dan in 2016.
• Amsterdam is met 6,8 miljoen buitenlandse hotelgasten in 2017 de grote trekpleister in Nederland. Mede door de populariteit van Amsterdam is Noord-Holland de provincie met de meeste buitenlandse meerdaagse toeristen: 9,5 miljoen in 2017.
• In 2017 hebben buitenlandse toeristen gezamenlijk 13,2 miljard euro besteed aan hun bezoek aan Nederland. Van de 13,2 miljard euro kwam 12,1 miljard euro ten goede aan de Nederlandse economie.

Zakelijk toerisme

• In 2017 vonden 19,3 miljoen zakelijke hotelovernachtingen plaats in Nederland; een groei van 8,3 procent ten opzichte van 2016. Zakelijke overnachtingen omvatten daarmee 39 procent van het totale aantal hotelovernachtingen in 2017.
• In 2016 hebben Nederlanders ruim 8,6 miljoen zakenreizen ondernomen: circa 3,9 miljoen meerdaagse zakenreizen in eigen land en circa 4,7 miljoen één- of meerdaagse zakenreizen naar het buitenland. Ten opzichte van 2013 is het totale aantal zakenreizen met 2 procent gegroeid.

Inkomend toerisme in Caribisch Nederland

• In 2017 kwamen ongeveer 128,5 duizend bezoekers per vliegtuig naar Bonaire: 5 procent minder dan in 2016.
• In 2017 vlogen circa 10,5 duizend bezoekers naar Sint-Eustatius: 5 procent minder dan in 2016.
• Per vliegtuig kwamen in 2017 circa 8,4 duizend bezoekers naar Saba: 9 procent minder dan in 2016.
• Toeristen naar Caribisch Nederland hebben vooral een Nederlandse of Amerikaanse nationaliteit.

Aanbod en gebruik van logiesaccommodaties

• Met 9.138 is het totaal aantal logiesaccommodaties in Nederland in 2018 iets groter dan in 2012. In de samenstelling van het logiesaanbod zijn grotere wijzigingen, het aantal kampeerterreinen is met 14 procent afgenomen.
• Noord-Holland heeft begin 2018 van alle provincies de meeste logiesaccommodaties en slaapplaatsen. In 2017 had deze provincie ook met ruime afstand de meeste gasten (13,9 miljoen) en de meeste overnachtingen (30,0 miljoen).
• In 2017 verbleven 17,9 miljoen buitenlandse toeristen in totaal 44,2 miljoen nachten in Nederlandse logiesaccommodaties; een groei van respectievelijk 13,2 en 11,5 procent ten opzichte van 2016. Het aantal Nederlandse gasten (24,3 miljoen) en hun overnachtingen (67,5 miljoen) groeide met respectievelijk 5,5 en 1,4 procent.
• Toeristen brachten in 2017 meer nachten door in hotels dan in andere accommodatietypen: 48,9 miljoen. Op huisjesterreinen bedroeg het aantal overnachtingen 39 miljoen.
• In 2017 gaf ruim 18 procent van de traditionele aanbieders van logies aan concurrentie te ondervinden van online platforms als Airbnb, HomeAway en Wimdu. Vooral accommodaties in de grote steden wezen op die concurrentie (meer dan 30 procent).

Toerisme in macro-economisch perspectief

• · Het toerisme groeide in 2017 gezien vanuit macro-economisch perspectief, net als in 2016 met name door de groei van het aantal buitenlandse toeristen. De totale toeristische bestedingen in de Nederlandse economie stegen in 2017 met 5,3 miljard euro naar een totaal van 82,1 miljard euro. Dit is een stijging van 6,9 procent ten opzichte van 2016.
• De bijdrage van toerisme aan de toegevoegde waarde in Nederland steeg in 2017 met 0,1 procentpunt naar een totaal van 4,3 procent. In 2010 was dat nog 3,1 procent. Toerisme is daarmee in de periode 2010-2017 relatief gezien belangrijker geworden voor de Nederlandse economie.
• De werkgelegenheid omgerekend naar het aantal voltijdequivalenten (vte’s) groeide in 2017 met 20 duizend vte naar een totaal van 455 duizend vte, een stijging van 4,6 procent.

Toerisme en duurzaamheid

• De ‘carbon footprint’ van Nederlandse toeristen is ten opzichte van 2016 in 2017 met 10,0 procent toegenomen tot 15,8 Mton CO2. Dit is de hoogste waarde sinds de start van de meting in 2002. De ‘carbon footprint’ van alle binnenlandse vakanties groeide met 2,0 procent en die van buitenlandse vakanties met 11,8 procent. Die toename is voornamelijk toe te schrijven aan aanzienlijke toenames van het aantal vakanties en emissies naar intercontinentale bestemmingen en in mindere mate naar Europese bestemmingen.
• De toeristische druk in Nederland in 2017 gemeten in aantal hotelovernachtingen van toeristen per dag per km2, is verreweg het hoogst in Amsterdam: 4 tot 5 keer zo hoog als in Den Haag en Maastricht en bijna 27 keer zo hoog als het gemiddelde van Nederland voor alle overnachtingen in logiesaccommodaties. De afgelopen jaren is de toeristische druk in Amsterdam verder toegenomen. Dit wordt vooral veroorzaakt door de toename van het aantal overnachtingen van buitenlandse verblijfstoeristen. Ook in de andere regio’s neemt de druk toe, in Maastricht vooral door binnenlandse toeristen.

Deel 3: Domeinen

Horecasector

• Het aantal horecabedrijven (inclusief verblijfsrecreatie) steeg in 2018 voor het achtste jaar op rij naar ruim 55 duizend bedrijven. Er waren 4 procent meer bedrijven dan een jaar eerder. In de afgelopen vijf jaar kwam de stijging van het aantal horecabedrijven uit op 18 procent wat resulteerde in ruim 8 duizend extra bedrijven.
• Van alle 40,3 miljoen vakanties van Nederlanders vindt 36 procent plaats in hotels, pensions en B&B’s. Ook in woningen van particulieren wordt in het kader van vakanties veel overnacht, 14 procent van alle vakanties vindt plaats in een woning van een particulier.
• De Rabobank verwacht dat omzet in horeca en recreatie dit jaar met 6,7 procent zal groeien. Volgens de bank zorgen de positieve ontwikkelingen in het bestedingspatroon van consumenten en het groeiend inkomende toerisme, voor een positieve stemming in de horeca en recreatie.

Verblijfsrecreatie

• Het aantal huisjesterreinen in Nederland is in 2017 wederom redelijk stabiel gebleven en komt uit op in totaal 1.536 terreinen. De dalende trend in kampeeraccommodaties heeft zich ook in 2017 voortgezet, maar lijkt wel af te vlakken. Het aantal groepsaccommodaties in Nederland is net als vorig jaar toegenomen, dit jaar met maar liefst 7 procent.
• Voor de huisjesterreinen was 2017 een prima jaar met bijna 5 procent meer gasten uit Nederland en maar liefst 10 procent meer gasten uit het buitenland. Het aantal gasten dat een kampeerterrein bezoekt is in 2017 fors gedaald. De daling wordt veroorzaakt doordat het kamperen in eigen land met bijna 8 procent is afgenomen. Gelukkig heeft de stijging van buitenlandse gasten op kampeerterreinen (+ 9 procent) zich doorgezet. Ten opzichte van een jaar eerder verbleven in 2017 zo’n 157.000 meer gasten op een Nederlandse groepsaccommodatie, een stijging van bijna 12 procent.
• Nederlanders hebben in 2017 ruim 10 miljoen vakanties doorgebracht in een vakantiehuis, stacaravan, tent of toercaravan in eigen land.

Watersport

• In 2017 groeide de omzet in de watersportsector met 1,0 procent. Geen forse groei, maar tot en met 2015 had de sector nog te maken met een jaarlijkse daling. Sinds begin 2016 zit de watersportsector in de lift: de omzet stijgt, het ondernemersvertrouwen groeit, de orderportefeuille is voller en de vacaturegraad neemt toe.
• De meeste watersporters (850.000) zijn tussen de 18 en 34 jaar oud. Binnen deze groep gaat het met name om funsports en in mindere mate om varen met een boot.
• Uit onderzoek van het platform Water Ontmoet Water blijkt dat de Nederlandse recreatievaarders zeer tevreden zijn over de kwaliteit en veiligheid op de vaarwegen in Nederland, zij geven deze een rapportcijfer 7,8.

Reisbranche

• Het aantal bedrijven in de reisbranche groeide tussen 2014 en 2017 met 620 naar 5.175. De toegevoegde waarde van de bedrijfstak voor de Nederlandse economie wordt berekend op 4,1 miljard euro. In de reisbranche werken ruim 16 duizend fte’s.
• Vorig jaar maakten Nederlanders 6,8 miljoen vliegvakanties. Het aandeel vliegvakanties schommelt de afgelopen jaren tussen de 36 en 39 procent. Op de buitenlandse vakantiemarkt wist het afgelopen jaar de auto weer wat marktaandeel te winnen en staat nu op 54 procent. Dat ging ten koste van de trein en het vliegtuig die elk een procentpunt marktaandeel verloren.
• Met een sterk veranderende wereld, die de komende jaren verder te maken krijgt met politieke onveiligheid, milieubewuster reizen, klimaatverandering en digitalisering, verandert ook het reisgedrag, van zowel de vakantieganger als de zakenreiziger. Over 10 jaar staat niet meer de bestemming centraal, maar een reiziger die veel meer waarde hecht aan zijn reisbeleving.
• De Nederlandse luchthavens hebben in 2017 meer dan 76 miljoen passagiers verwerkt, een groei van 8 procent ten opzichte van 2016. In 2012 verwerkten Amsterdam Schiphol en de vier grote regionale luchthavens nog maar 56 miljoen reizigers. In vijf jaar tijd is het aantal passagiers met 37 procent gegroeid.

Attractiepuntensector

• Het bezoek aan de top 20 attractieparken in de EMEA-regio (Europa en Midden-Oosten) groeide in 2017 met 3,4 procent naar 62,6 miljoen bezoekers. Ook met de waterparken in de regio ging het prima, het bezoek groeide daar met 3,2 procent naar 9,6 miljoen bezoekers.
• In totaal zijn er in 2017 in Nederland zo’n 47 miljoen bezoeken gerealiseerd bij de vijftig grootste dagattracties, 8 procent meer dan in 2016.
• In 2017 hebben de leden van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen meer dan 10,5 miljoen bezoekers mogen verwelkomen. Dat betekent voor de veertien aangesloten leden twee procent meer bezoekers dan in 2016. Daarmee zet de stijgende lijn van bezoekers vanaf 2013 zich steeds verder voort.

Culturele sector

• Van alle Nederlanders van zes jaar en ouder bezoekt 89 procent jaarlijks ten minste één keer een culturele voorstelling, tentoonstelling, evenement of instelling. Het zogenaamde cultuurbereik is daarmee al enige jaren stabiel.
• De totale overheidsuitgaven aan cultuur beliepen in 2017 circa 2,8 miljard euro. Hiervan nemen gemeenten met circa 61 procent het grootste deel voor hun rekening. Per inwoner geven gemeenten gemiddeld 101 euro uit aan cultuur.
• De 420 musea die in 2016 waren aangesloten bij de Nederlandse Museumvereniging wisten in totaal 31,7 miljoen bezoeken te realiseren, 8,7 procent meer dan in 2015. Tussen 2011 en 2016 groeide het museumbezoek met gemiddeld 9,9 procent per jaar.
• Het aantal bezoeken aan professionele podiumkunstvoorstellingen bleef in 2016 stabiel op 18,2 miljoen. Tussen 2012 en 2016 groeide de belangstelling met 7 procent. In die periode groeide vooral de belangstelling voor dans- en muziekvoorstellingen.
• In 2017 is het bioscoopbezoek in Nederland het tiende achtereen volgende jaar gegroeid, met 5 procent naar bijna 36 miljoen . Het gemiddeld aantal bezoeken per hoofd van de bevolking komt daarmee uit op 2,1 keer per jaar, dit is het hoogste gemiddelde sinds 1978.

Sport en sportieve recreatie

• In Nederland zijn 1.841 sporthallen, 689 sportzalen 4.100 gymzalen, 2.315 voetbalaccommodaties, 582 korfbalaccommodaties, 333 hockeyaccommodaties, 264 golfaccommodaties, 853 openbare zwembaden, 2.572 fitnessaccommodaties en 2.067 tennisaccommodaties.
• Nederlanders sporten en bewegen veel meer dan gemiddeld. 40 procent van gemiddelde Europeaan sport regelmatig, in Nederland is dat 57 procent. Ook het aantal Nederlanders dat nooit sport (31 procent) is een stuk lager dan gemiddeld in Europa (46 procent).
• Nederlandse gemeenten gaven in 2016 1,2 miljard netto uit aan sport. De uitgaven lopen wel terug, de afgelopen twee jaar samen met 1,3 procent. Aangezien de totale gemeentelijke uitgaven ook terugliepen is het aandeel van sportuitgaven stabiel gebleven op bijna 2 procent.

Evenementensector

• In 2017 realiseerden de 30 grootste evenementen van Nederland 16,8 miljoen bezoeken, 2 procent minder dan in 2016.
• Respons telde in haar Festival Monitor 2017 in totaal 937 festivals, waarvan 639 muziekfestivals, 152 theaterfestivals, 87 beeldende kunstfestivals en 56 overige kunst- en cultuurfestivals. Zij trokken samen 26,7 miljoen bezoeken.
• De toegevoegde waarde van events zit met name in het sociale aspect; het elkaar ontmoeten en in een aantrekkelijke omgeving met een goed programma samen zijn. Maar het vasthouden van de aandacht van het publiek is erg lastig in een wereld waar we continu worden afgeleid. Een event zal dus altijd interessanter moeten zijn dan de sociale media feed.