Boekbespreking Geografie en gevoel

Hoogleraar citymarketing Gert-Jan Hospers zet in zijn nieuwe boek uiteen ‘wat plekken met ons doen’. Een interessant thema dat op aantrekkelijke wijze behandeld wordt door de auteur. Tot nieuwe inzichten leidt het boek echter niet.

Een van de zekerheden van de afgelopen jaren is dat een nieuwe publicatie van Gert-Jan Hospers nooit lang op zich laat wachten. Naast een grote hoeveelheid artikelen en bijdragen op het gebied van geografie, bestuurskunde en marketing, verschijnt minimaal eens per jaar ook een boek van de hand van de bijzonder hoogleraar city- en regiomarketing (Radboud Universiteit) en docent economische geografie(Universiteit Twente). Na verschillende boeken met als centrale thema’s citymarketing en krimpregio’s, kiest Hospers nu voor een ander perspectief: hij beschrijft voor een achttal ruimtelijke niveaus (van ‘land’ tot ‘huis’) het belang van deze ruimtes voor onze beeldvorming en het gevoel dat de bezoeker bij een plek heeft.

De publicatiedrang van Hospers is voor de lezer een zegen: het is lang niet alle wetenschappers gegeven zo luchtig en toch vakkundig te schrijven als deze Twentenaar. Ook dit boek van zijn hand leest als een trein, of misschien nog beter: Hospers neemt je mee op zijn trein en bij het eindpunt vind je het jammer dat de reis er alweer op zit. Zonder moeite schakelt hij daarbij van de filosoof Heidegger naar de cabaretier Finkers en van Willem Wilmink, via Marlène Dietrich naar Le Corbusier. Deze keuze maakt het boek niet alleen tot aantrekkelijk leesvoer, het helpt Hospers ook om zijn punt te maken: plekken gaan om gevoel, een sec wetenschappelijke benadering volstaat niet. De auteur kwalificeert zijn eigen werkwijze in het inleidende hoofdstuk zelfs als een ‘hapsnapbenadering’ en concludeert later terecht dat hij daarmee in goed gezelschap verkeert: "de boeken van [Jane] Jacobs voldoen niet aan de academische maatstaven, maar dat beoogde ze ook niet. Jacobs had maar weinig op met het geloof van menigeen in ‘de’ wetenschap. (…)[ze] vertrouwde liever op directe observatie, gezond verstand en het alledaagse.”

Jacobs. Een van de usual suspects die ruim aan bod komt in Geografie en Gevoel, net als onder andere Florida, Urry en Marlet als Nederlandse representant. Dat is enerzijds te billijken,aangezien het boek ‘niet bedoeld is voor vakgenoten maar voor niet-geografen’. Anderzijds maakt het de publicatie weinig vernieuwend,ondanks dat de theorie uitgebreid gelardeerd is met citaten en voorbeelden. Sterker nog: echte Hospers-volgers zullen tot hun teleurstelling concluderen dat Geografie en Gevoel vooral herhaalt wat in onder andere Citymarketing in Perspectief (2009) al behandeld is. Pas in het laatste deel wordt het voor de kenner wat interessanter, wanneer Hospers een analyse opstraat- en woonhuisniveau doet. Toch blijft na het dichtslaan van het boek de indruk hangen dat Hospers veel kansen heeft laten liggen,door de verschillende schaalniveaus onvoldoende aan elkaar te koppelen, door nauwelijks te benoemen wat de ‘niet-geografen’ nu eigenlijk kunnen met de analyse en zeker ook op het punt waar Hospers het belang van beleveniswaarde benadrukt maar nalaat dieper in te gaan op begrippen als beleving, ervaring en perceptie. Pas als we weten hoe die tot stand komen bij het individu, kunnen gevoel en geografie echt aan elkaar verbonden worden.

Geografie en Gevoel is een prettige kennismaking met het werk van Hospers voor wie hem nog niet kent. De vlotte schrijfstijl in combinatie met de sprekende voorbeelden maakt het een aantrekkelijk boek, ook voor buitenwerktijd. En dat terwijl hij, in tegenstelling tot in eerder werk, de introductie van catchy termen beperkt houdt. Weinig tot geen nieuwe begrippen als ‘de wet van de aardbeienjam’, waarmee Hospers tot in de collegezalen populair is geworden. Daarmee raken we gelijk aan de kern van de kritiek op het boek: naast het bestaande werk van Hospers levert deze publicatie weinig tot geen nieuwe informatie of inzichten.De thematiek is interessant maar he tdoel wordt onvoldoende helder en echte diepgang ontbreekt.