Recreatie moet aantrekkelijke werkgever zijn

Geert Dijks, directeur van HISWA-RECRON liet een primeur los. "Medewerkers in de sector zijn voor mij ‘human capital’, waarin je moet investeren middels trainingen en opleidingen, goede arbeidsvoorwaarden en het begeleiden naar een volgende stap. Ondernemers willen we helpen met vacaturebanken en met het zorgen dat de in- en doorstroom op het bedrijf plaatsvindt. In dat kader hebben we alle 30 leisure-opleidingen op MBO-niveau bezocht en met hen gaan we het curriculum tegen het licht houden zodat het past bij onze sector. Daarnaast starten we, mede dankzij een subsidie van 350.000 euro die we daarvoor hebben gekregen, begin 2022 met een grote landelijke arbeidsmarktbrandingcampagne, ‘Als vrije tijd je werk is’. Met als achterliggend doel om van een baantje een beroep te maken en mensen te stimuleren bewust voor het vak te kiezen. Daarbij werken we ook samen met andere sectoren in de gastvrijheidseconomie.”

Rozemarijn Dees, eigenaar van camping Zuidduinen, onderschrijft de aanpak dat een recreatiebedrijf een aantrekkelijke werkgever moet zijn voor het vasthouden van het personeel. Zuidduinen traint zelf het personeel en benadrukt daarbij om elkaar te helpen waar nodig. "We brengen ze nadrukkelijk de teamgedachte bij.” De gedreven onderneemster vindt het werk zelf "het mooiste wat er is”. "In de zomer moet je inderdaad een tandje bijzetten, maar daar staat de vrijheid en veel flexibiliteit in de winter tegenover.”

Vanuit kennisinstituut CELTH (Centre of Expertise Leisure, Tourism and Hospitality) wordt de arbeidsmarkt scherp in de gaten gehouden. Arbeid is de komende jaren een succesfactor voor de sector maar de krapte brengt een risico met zich mee. Als programmamanager is Guido Aerts’ zijn belangrijkste rol schakelen en makelen tussen de belangrijkste onderzoeksvragen uit het werkveld en vandaaruit onderzoek te definiëren en vervolgens daar onderzoekers bij te vinden. Zijn belangrijkste aandachtsgebieden zijn businessmodellen, verdienmodellen, financiering en human capital. Aerts ziet een relatie tussen financiering en human capital: "Het begint bij de investeringsbeslissing die je kunt koppelen aan de capaciteit. Het aantal plekken op een camping of in een restaurant moet gefinancierd worden en die financiering moet voor een groot deel uit de exploitatie komen. Die financiering moet bovendien de capaciteit die je hebt opgelijnd, tot wasdom kunnen brengen. Je moet daarom zorgen dat personeel niet de bottleneck wordt: het heeft geen zin om 100 vakantiehuisjes te hebben als je er maar 70 kunt schoonmaken.” Kenmerkend voor de bedrijfstak leisure is voor Aerts bovendien dat het echt ‘people business’ is: "De belevenissen die gedefinieerd zijn hebben een hele hoge mens-factor.”
Aerts ziet het gevaar dat exploitanten komen vast te zitten aan de arbeidskant. "Dat is nu extra prominent omdat door corona veel mensen, met name jongeren, de sector hebben moeten verlaten en niet meer terugkomen. Bovendien is de instroom in de opleidingen, in ieder geval bij de HBO’s, ook iets lager.” En dat terwijl de binnenlandse leisure-sector juist, ondanks of misschien wel dankzij corona, enorm goede jaren heeft gedraaid.

Veel nieuwe it-oplossingen en vernieuwingen bij accommodaties

De beurs stond bol van de nieuwe producten, accommodatievormen, interieur en it-toepassingen. De sector gaat een gestage groei tegemoet meldde onderzoeker Kees van der Most (Trends & Tourism) in zijn interview. Als die groei doorgaat, is dat ook van invloed op de arbeidsmarkt. Een tijdje geleden bracht Van der Most de ‘Toekomstvisie Nederlandse vrijetijdsmarkt 2030’ uit over de Nederlandse vrijetijdsmarkt met een focus op dagrecreatie. Een van de belangrijkste conclusies daarin was dat de markt in de periode 2020-2030 blijft groeien, van 3,6 miljard activiteiten naar zo’n 4 miljard, in een tempo van 1 procent per jaar. "Je ziet ook dat de consument graag meer vrije tijd wil en er vaker op uit zou willen gaan. Daarvoor is meer vrije tijd en meer geld nodig. Onderzoek laat echter ook zien dat die vrije tijd niet echt zal toenemen. En ook de koopkracht niet. Dus zal dat een rem zetten op al te sterke groei.”

Corona zal volgens Van der Most op een aantal terreinen een blijvende impact hebben op de vrijetijdssector. "Zo zie je dat mensen omdat ze meer gaan thuiswerken ook vaker overdag vrijetijdsactiviteiten zullen gaan doen. Ook zie je dat dan de behoefte om buiten de deur vrije tijd door te brengen veel groter is. Mensen willen veranderen van omgeving en mensen ontmoeten.”

Hybride leidt ook weer tot anders denken over werknemers

De laatste jaren krijgt expert Han Verheijden steeds meer opdrachten voor plannen en projecten met een sterk hybride karakter. "Campings worden vakantieparken, vakantieparken worden hotels en hotels worden meer vakantieparken.” Hij heeft ook wel een verklaring: "Hotels, zeker in de provincie, hebben eigenlijk al sinds de kredietcrisis veel in de zakelijke markt verloren. Dat betekent dat ze veel meer zijn aangewezen op leisure, die sinds de coronacrisis ook steeds meer binnenlands is. Daarom gaan de hotels zich spiegelen aan de vakantieparken, met hun sfeer en gerichtheid op gezinnen. Tegelijkertijd zie ik ook steeds meer vakantieparken met hotelservice.” Verheijden vindt het terecht dat die richting wordt ingeslagen omdat de consument ernaar vraagt, maar ziet het wel als zijn taak om daarin een balans te vinden. "Je kunt namelijk wel zeggen als vakantiepark dat je hotelservice wilt bieden, maar daarmee ben je nog geen hotelexploitant. Daarom let ik ook op de haken en ogen die het met zich meebrengt.” Voor hotels ziet Verheijden daarnaast mogelijkheden om in een parkomgeving een medium-versie van wellness aan te bieden. Niet te beperkt, maar zeker ook niet te massaal zoals bij grote thermencomplexen.

Daarmee komt ook Han uit bij de kostbare factor arbeid. Omdat in de leisuremarkt de kosten van arbeid sneller stijgen dan de omzetmarges en er bovendien een krapte is op de arbeidsmarkt, pleitte Verheijden ervoor om te kijken naar arbeidsextensievere formules en om meer te letten op efficiencyverbetering. "Het inzetten van de QR-code is een mooi voorbeeld daarvan. Mensen vinden het leuk en het scheelt arbeidskrachten.”

Vooruitkijkend naar de komende tien jaar, heeft Verheijden nog een aantal tips voor ondernemers in de leisurebranche: "Thematiseer niet te veel, bijvoorbeeld met wellness, sport of golf, want het maakt je kwetsbaar. Een tweede tip is: begin op tijd met je bedrijfsopvolging. Als je ouder wordt, word je namelijk ook in meer of mindere mate risicomijdend, bovendien pak je niet meer elke trend even gemakkelijk op. En dat heeft als risico dat je bedrijf verouderd en dat het dus voor een opvolger moeilijker is om het over te nemen.”

Recreatie open voor iedereen

Karin Stiksma van Joint Projects wijst op een andere trend, de extended family die boekt waarvoor sommigen leden van de familie meer ondersteuning nodig hebben om er een leuke vakantie van te maken. Het gaat om een grote groep van de bevolking, iets minder dan 20% heeft een vorm van een beperking. Stiksma hoorde op de Recreatie Vakbeurs, waar ze aan deelnam met de stand van de ‘Community Toegankelijke Recreatie’, ook regelmatig dat ondernemers ‘toegankelijkheid’ associeerden met ‘groepen’ en ‘zorg’. "Dat is helemaal niet per definitie zo. Bijvoorbeeld iemand met een visuele beperking wil ook gewoon met zijn eigen gezin op stap.” Ze ziet ook kansen in de opkomst van recreatie door de ‘extended family’. "Het betekent namelijk dat accommodaties groter worden om zo’n extended family te kunnen ontvangen. En daarvan profiteren ook andere doelgroepen. Zoals rolstoelgebruikers, die hun draai kunnen maken, visueel beperkten die niet meer over zaken struikelen en mensen met een licht verstandelijke beperking waarvoor de ruimte overzichtelijker wordt.”

Kijk terug

Voor dit artikel is de arbeidsmarkt als thema genomen. Tijdens de ruime interviews is nog veel meer aan bod gekomen. Kijk alle interviews terug op nritmedia.nl/youtube en ga naar Recreatie Vakbeurs 2021.