Captains of industry: Martine Gosselink
Mauritshuis
R&T gaat in gesprek met captains of industry in de vrijetijdssector. In de negentiende aflevering een gesprek met Martine Gosselink (56), directeur van het Mauritshuis in Den Haag. Ze heeft een duidelijk doel voor ogen: “We willen er als Mauritshuis voor alle Nederlanders zijn en iedereen de kans geven om met het Mauritshuis in aanraking te komen.”
Inhoud van dit artikel
Martine werd geboren in Utrecht, maar groeide op als dochter van een onderwijzeres en een weg- en waterbouwkundig ingenieur in het Brabantse dorp Heeswijk-Dinther. Ze ging naar het gymnasium bij de Abdij, het klooster van de norbertijnen. "Ik heb nog les gehad van paters in witte pijen. De norbertijnen waren enorm begaan met politieke vluchtelingen, waar ze met empathie en mededogen naar keken. Ze hadden ook een aantal daarvan opgenomen in het klooster. Ik werd daardoor geraakt en schreef als twaalfjarige samen met andere klasgenoten al brieven naar Amnesty International. Wat me verder aansprak was dat de norbertijnen de geneugten van het leven zoals het brouwen van bier combineerden met een drukkerij en een kruidentuin. Al met al vond ik de norbertijnen echt leuke mensen.” Ook haar ouders gaven Martine lessen voor het leven mee. "Als eerste: als je iets doet, doe het goed en als tweede: als je aan iets begint, maak het af.”
Stage Rijksmuseum
Op het gymnasium had een aardige docent Martine het advies gegeven: "Ga iets doen waar je hart sneller van gaat kloppen. Ik wist echter niet wat ik moest kiezen. Uiteindelijk heb ik uit een lijstje – Nederlands, psychologie, kunstgeschiedenis, geschiedenis en journalistiek – gekozen en ben ik in 1989 in Amsterdam kunstgeschiedenis gaan doen. Na een jaar het gedaan te hebben, vond ik het echter te theoretisch. Mijn professor Ernst van de Wetering vond dat jammer en ging daarom op zoek naar een leuke stage voor mij. Zo ben ik bij het Rijksmuseum terecht gekomen. Daar heb ik tot aan mijn afstuderen gezeten. Een fantastische periode, waar ik veel heb geleerd.”


Atlas of Mutual Heritage
Na haar afstuderen in 1995 startte Martine een eigen bedrijf, Alexander Art & Culture. Dit deed ze samen met een vriendin, eveneens kunsthistorica, en een man die verstand had van computers en databases. "We zijn met steun van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) een database gaan bouwen voor de culturele sector. Dat bestond destijds nog helemaal niet. De database en bijbehorende website gaan over vestigingen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagne (WIC) wereldwijd en laten kaarten, cartografie, tekeningen en plattegronden van vestigingen en kunstwerken ter plekke zien. De software achter die database is altijd ververst en daardoor draait de site – www.atlasofmutualheritage.nl – nog steeds en wordt de site nog altijd wereldwijd geraadpleegd. Daar ben ik best trots op.”
Vanwege het onderzoek voor de site kreeg Martine, die naast kunstgeschiedenis ook koloniale geschiedenis was gaan studeren, steeds meer verzoeken om exposities in Nederland te maken. Bovendien gingen ambassades in landen waar het onderzoek over ging steeds meer projecten doen over hun erfgoedgeschiedenis. Ook daar werd Martine regelmatig voor ingeschakeld.
Functioneel aansturen
Ze deed in die periode, die uiteindelijk tot 2009 duurde, veel ervaring op met het functioneel aansturen van medewerkers bij projecten. Projecten die bovendien regelmatig naast elkaar liepen. "Soms had ik wel eens vijftien projecten naast elkaar, met per project vijf tot tien mensen. Voornamelijk zzp’ers, van webbouwers en tekstschrijvers tot tentoonstellingsbouwers en decorbouwers.”
In 2009 werd Martine hoofd geschiedenis bij het Rijksmuseum. "Dat was uiteraard anders. Bij de projecten ging het steeds om een looptijd van maximaal anderhalf jaar, in de nieuwe functie ga je met zijn allen voor de langere termijn een visie opstellen en een meerjarige relatie opbouwen. Bovendien heb je te maken met tentoonstellingsprojecten die soms om jarenlange voorbereidingen vragen.”
Mauritshuis
Ook deze functie bekleedde Martine een lange tijd, elf jaar. Sinds april 2020 is ze algemeen directeur van het Mauritshuis. "Naast de eindverantwoordelijkheid zijn er andere dynamieken en andere verhoudingen. Zo heeft het Mauritshuis 850 schilderijen, terwijl alleen al mijn afdeling in het Rijksmuseum te maken had met meer dan 50.000 objecten. Bij het Rijksmuseum werken 900 medewerkers, bij ons 150.” De kleinere personele omvang heeft volgens Martine een belangrijk voordeel: "Je kunt veel sneller schakelen.”
Martine wijst erop dat het Mauritshuis een grote internationale speler is. "We zijn een museum van wereldfaam. Met een wereldberoemde collectie en bruiklenen op hoog niveau. De helft van de bezoekers bestaat uit buitenlanders.”


Verstand van uiteenlopende zaken
Ze geeft aan wat ze aan haar twee eerdere functies heeft overgehouden in haar huidige functies. "Het soms irritante voor mijn collega’s van het Mauritshuis is dat ik best ervaren ben in veel uiteenlopende zaken. Zo moest ik me in mijn eigen bedrijf bijvoorbeeld ook bezighouden met praktische zaken als verzekeringen, bruikleentransport, het maken van excelsheets en het lezen van een balans. Ik was in mijn eerdere functies kortom niet alleen een wetenschappelijk conservator, maar ook pragmatisch en hands on. Door die voorgeschiedenis heb ik over best veel zaken een mening. Wat soms nodig is, want we hebben niet alleen een collectie maar ook een brasserie en een museumwinkel. Naast een organisatie die geld werft via donateurs en sponsoren zijn we ook een wetenschappelijk instituut en leiden we mensen op. Het maakt voor mij de functie ook leuk, het interdisciplinaire. De gebieden waar ik me niet of minder mee bezighoudt, zijn zaken als klimaatbeheersingsapparatuur, beveiliging, financiën en systeembeheer, die liggen bij de zakelijk directeur.”
Waar Martine zich wel nadrukkelijk mee bezighoudt, zijn tekst en beeld. "Dat luistert bij mij heel nauw. Ik lees alle teksten vooraf en hanteer ook soms de rode pen. Ik vind het daarbij belangrijk dat er geen spelfouten in staan en dat het goed begrijpelijk Nederlands is.”
Leider
Martine omschrijft zichzelf als leider: "Ik geef over het algemeen veel vertrouwen. Verder vind ik het goed om af en toe flink van mening te kunnen verschillen met de hoofden van de afdelingen. Ze mogen me stevig van repliek dienen en indien nodig slaap ik er nog een nachtje over.”
Soms neemt Martine wel zelf een beslissing. "In de zes jaar dat ik hier zit, ben ik het altijd eens geweest met mijn hoofd pers. Eenmaal heb ik echter het advies niet opgevolgd. Dat was op 27 oktober 2022 toen Het Meisje met de Parel van Johannes Vermeer werd aangevallen door klimaatactivisten. Eerst hadden we afgesproken om op die dag niets met de media te doen. Later heb ik toch besloten om alleen naar Nieuwsuur te gaan.”
Dieptepunten
De aanval op Het Meisje met de Parel is voor Martine een van de dieptepunten van de afgelopen zes jaar. "Het is goed afgelopen, maar het had verkeerd kunnen aflopen als iemand vanuit het publiek zich ermee had bemoeid of was gaan vechten. Ik heb daarom moeite met de uitleg waarom de activisten geen straf hebben gekregen. De rechters wilden toekomstige demonstranten niet ontmoedigen om te demonstreren. Enerzijds begrijp ik dat, ook ik heb het demonstratierecht hoog zitten. Anderzijds is zo’n actie echt niet zonder gevaar. Bovendien wil ik niet dat demonstranten zich door zo’n rechterlijke uitspraak aangemoedigd voelen om het opnieuw te doen. Daarnaast is het gewoon strafbaar, wat ze gedaan hebben.” Ze brengt wel een nuance aan: "Ik vind de gedachte die schuilgaat achter de actie – moeten we de aarde niet evengoed beschermen als we ons erfgoed beschermen? – wel mooi.”
Een ander dieptepunt zijn voor Martine de demonstraties in de onmiddellijke nabijheid: het Mauritshuis grenst aan het Binnenhof. "We hebben de agressie van de boeren gehad, de coronademonstraties waarin mensen met Jodensterren rondliepen en zich vergeleken met ondergedoken Joden in WOII en niet te vergeten het vernielen van het D66-kantoor hier vlak bij enkele maanden geleden door extreemrechtse demonstranten. Uit angst voor de radicale, fascistische tendensen van die groep moest het Mauritshuis zelfs dicht. Zo’n beslissing snijdt me door het hart.”
Daar waar de letterlijke nabijheid van de macht nadelen heeft, ziet Martine ook voordelen in de locatie van het Mauritshuis. "De geschiedenis die je hier op het Binnenhof sinds de elfde eeuw voor het oprapen hebt, voel ik echt. Mensen als Thorbecke liepen hier rond en nog geen 150 meter hiervandaan werd in 1619 Johan van Oldenbarnevelt onthoofd.”
Hoogtepunten
Martine maakte in de afgelopen zes jaar ook de nodige hoogtepunten mee. "Een daarvan was het 200-jarig bestaan als museum van het Mauritshuis in 2022. Dat hebben we mooi en rijk gevierd. Met onder meer prachtige projecttentoonstellingen en met murals in Den Haag, waardoor er echt een schakeling was met de stad Den Haag. Ik vind het prachtig als de stad je omarmt en trots op je is. Al die mensen zijn tenslotte je ambassadeurs.”
Martine toont een persoonlijk hoogtepunt, het boek ‘Pennen over penselen’, uitgegeven ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan. In het boek lieten 200 Nederlandse en buitenlandse auteurs zich inspireren door 200 schilderijen uit de collectie van het Mauritshuis.
Een ander hoogtepunt is voor Martine het aankopen in 2025 samen met het Frans Hals Museum in Haarlem van twee schilderijen van Frans Hals, Vioolspelende jongen en Zingend meisje.


Korte Vijverberg 4
In december 2025 kocht het Mauritshuis het monumentale en op loopafstand gelegen pand aan de Korte Vijverberg 4 aan. Het doel daarvan was drieledig, zegt Martine. "Ten eerste groeien we op de huidige locatie uit onze kantoorruimte. In de nieuwe locatie hebben we extra ruimte voor onze medewerkers. Het tweede doel was de educatieruimte, die eveneens hier uit zijn voegen barst. Dat komt mede omdat we steeds meer aanvragen krijgen van scholen, maar ook voor volwasseneneducatie en bedrijfsuitjes. Verder willen we graag lezingen aanbieden waarin we geschiedenis en kunstgeschiedenis geven. De ruimte om al die ambities te realiseren, hebben we met de huidige ruimte niet. Het derde doel was meer tentoonstellingsruimte. Die hebben we straks omdat de educatie vooral in het pand aan de Korte Vijverberg gaat plaatsvinden. Daardoor wordt onze tentoonstellingsruimte in het huidige pand een derde groter.”
Doelgroep
In het verleden waren de bezoekers van het Mauritshuis voor 40 procent afkomstig uit Nederland en voor 60 procent uit het buitenland. "Inmiddels is dat 52 om 48 geworden. Dat komt niet omdat er minder mensen uit het buitenland komen, maar omdat er meer uit Nederland komen. Jaarlijks komen er nu rond de 500.000 bezoekers, in 2018 was dat nog rond de 400.000. Er is ook een flinke stijging van bezoekers uit de groep tussen 18 en 35 jaar. Dat komt deels door onze programmering en deels omdat we erg hebben gewerkt met de populariteit van Het Meisje met de Parel. Daarnaast is ons adagium ‘we willen er voor alle Nederlanders zijn en iedereen de kans geven om met het Mauritshuis in aanraking te komen’. Voorheen was het Mauritshuis meer een chique en elitair museum. Bij mijn komst was een van de zaken die de Raad van Toezicht tegen me zei: Open Up! Daarom geven we nu jaarlijks een daklozenlunch met een rondleiding en willen we misschien iets gaan doen met gedetineerde jongeren. Verder vinden we het belangrijk dat alle Haagse basisschoolleerlingen naar het Mauritshuis komen, want het planten van een zaadje begint vroeg.”
Entree vier euro in daluren
Het er voor iedereen zijn is ook een van de redenen waarom de entree van het Mauritshuis vanaf 1 januari 2026 van 16.00 tot 18.00 slechts vier euro kost. Martine: "Bij die actie is financiële toegankelijkheid de voornaamste reden. Daarnaast is het zo dat er dan niet veel mensen in het museum zijn, terwijl je voorafgaand aan dit tijdstip soms over de hoofden kunt lopen. Met deze actie willen we mensen ook beter spreiden.” De financiële toegankelijkheid wordt eveneens doorgevoerd in de brasserie: "Ik wil dat daar ook goedkope producten op staan, ook al verdienen we daar niets aan. Mensen moeten met hun kinderen in het Mauritshuis gewoon een tosti kaas kunnen eten.”
De actie met de goedkope entree krijgt veel positieve reacties en velen geven daarbij aan te hopen dat het voorbeeld van het Mauritshuis navolging krijgt. Martine zou daar een voorstander van zijn en wil er binnen de Museumvereniging ook voor pleiten. "Voorwaarde is wel dat je je het kunt veroorloven. Daarnaast moeten er echt daluren zijn. Als die er niet zijn, ga je kannibaliseren op je eigen inkomen.”
Neuro-onderzoek
Martine had met haar man veel gesprekken over het verschil in emotionele beleving tussen beeldende kunst en muziek en fotografie. "Hij gaf aan dat muziek en fotografie veel meer bij hem binnenkomen dan beeldende kunst. Hij kon schilderkunst bewonderen, maar het emotioneerde hem niet. Mij kan beeldende kunst juist enorm raken en ik ken ook andere mensen voor wie dat geldt.” Martine ging naar aanleiding daarvan nadenken over emotie en receptoren en over het feit dat ze Het Meisje met de Parel overal zag. "Ik ging me afvragen of het origineel me daardoor nog wel iets zou doen en of er verschil in reactie was tussen reproductie en het echte werk. Ons hoofd marketing heeft uiteindelijk het onderzoek uitgewerkt en een bureau gevonden, gekoppeld aan de Universiteit van Amsterdam. Dat bureau is gekomen met een methode met MRI, gekoppeld aan receptoren die kunnen meten hoe het verschil in emotie is tussen kijken naar een echt werk en naar een reproductie.” Martine was wel gespannen over de uitkomsten: "Ik hoopte natuurlijk dat het verschil zou uitmaken. Zelf dacht ik dat het verschil een factor van drie tot vier zou zijn. Het verschil bleek echter een factor tien te zijn en dat had ik nooit verwacht.”
Sustained attentional loop
Uit het onderzoek kwam ook naar voren dat mensen langer naar Het Meisje met de Parel kijken dan naar elk ander schilderij. "Via eye tracking is bijgehouden waar proefpersonen precies naar keken. Bij Het Meisje met de Parel is een sustained attentional loop, waarbij mensen meerdere keren naar de driehoek tussen ogen, mond en parel kijken, omdat ze als het ware ‘gevangen’ zijn in haar blik.” Martine heeft nog een verklaring voor de populariteit van Het Meisje van de Parel: "Ze is zo tijdloos, je ziet niets uit een andere tijd dat afleidt.”
Het Mauritshuis speelde op de resultaten van het neuro-onderzoek in met de campagne ‘Can’t take my eyes off you’. Daarin werd de kracht van het origineel benadrukt ten opzichte van een reproductie.
In verband met een verbouwing sluit het Mauritshuis van maandag 24 augustus tot en met zondag 20 september 2026 de deuren voor publiek. In die periode wordt Het Meisje met de Parel uitgeleend aan het Nakanoshima Museum of Art in Osaka. Het is exemplarisch voor de populariteit van Hollandse Meesters in het buitenland. Daar willen ze enerzijds graag in eigen land de schilderijen zien. Anderzijds is het voor buitenlanders een belangrijke reden om naar Nederland te komen en daar de Hollandse Meesters te zien. "Met name in het tulpenseizoen is het hier heel druk.”
Geen schilderijen als propaganda
Martine is voorzichtig met het uitlenen van schilderijen. Een voorbeeld is de VS, waar onder Trump de stekker uit sommige federale musea wordt getrokken. "Je wilt niet dat jouw kunstwerk in een museum hangt dat op de tocht staat, waardoor je twijfels hebt of het wel goed verzorgd wordt.” Daarnaast is er nog een reden voor voorzichtigheid richting de VS. "Er is daar momenteel propaganda gaande waarbij bepaalde kunst en kunstenaars en bepaalde onderwerpen die de regering onwelgevallig zijn worden uitgesloten zijn, terwijl ze wel deel uitmaken van de Amerikaanse geschiedenis. Aan die propaganda doen wij niet mee. We kijken als Mauritshuis namelijk altijd naar de achterliggende gedachte wanneer er om een uitleen gevraagd wordt.”
Politieke gevoeligheid
Uiteraard heeft Martine ook te maken met politieke gevoeligheden. Ze geeft aan hoe ze daar mee om wil gaan. "Allereerst is er een lijn die je behoudt voor de geschiedenis omdat het altijd al heeft bestaan. De naam van het Mauritshuis is een mooi voorbeeld. Gesticht door Johan Maurits (1604-1679). Aan hem hebben we veel te danken zoals het Mauritshuis, de schilderijen die hij liet maken en de kennis die hij uit Brazilië overbracht naar Nederland. Tegelijkertijd fleste hij zijn broodheren van de West-Indische Compagnie met het geld dat hij verdiende aan mensenhandel en in eigen zak stak. Bovendien verkocht hij de slaven aan de vijand, de Portugezen. Wij vertellen de twee kanten van het verhaal omdat het onderdeel is van de geschiedenis en poetsen niet het negatieve deel weg.”
Martine wijst erop dat je bezoekers kunt waarschuwen voor zaken die voor hen pijnlijk kunnen overkomen. "Vroeger hing er in het Rijksmuseum een schilderij met de gebroeders De Witt met een gordijntje ervoor. Ten eerste omdat ze voor veel mensen helden waren en ten tweede was het best heftig om te zien: de lichamen waren gescalpeerd en ontmand en ze hingen ondersteboven hier op het Groene Zoodje bij de Vijverberg.” Het gordijntje geeft volgens Martine aan dat "elke tijd op een andere manier terugkijkt naar zijn geschiedenis”.
In 2022 ontstond er een discussie over een schilderij van Rein Dool met zes oudere witte rokende mannelijke universiteitsbestuurders dat een andere plaats kreeg in het Academiegebouw van de Universiteit van Leiden. "Ik was er destijds erg op tegen omdat het werk ook een teken van een tijd is. Bovendien kan het kunstwerk er zelf niets aan doen. Ik vind het een ander verhaal wanneer er in zo’n gebouw alleen werken hangen waarop mannen staan afgebeeld. Dan is mijn oproep: ga op zoek naar de andere helft van de wereldbevolking. In andere gevallen, bijvoorbeeld bij het beeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn, is duiding belangrijk. Uiteindelijk gaat geschiedenis over duiden en begrijpen.”

Zingend meisje en Vioolspelende jongen van Frans Hals, aangekocht door het Mauritshuis in 2025.
Martine vindt dat een bezoek aan het Mauritshuis een groot voordeel heeft: "Je komt er altijd met energie uit. Je hebt namelijk nooit het gevoel: ik heb nog 40 zalen gemist. Omdat het Mauritshuis energie geeft, kun je het dus goed met iets anders combineren. Dat kan in Den Haag bijvoorbeeld Madurodam zijn, winkelen of een bezoek aan de Scheveningse Pier. We zien voor onszelf echt een spilfunctie in ‘een dag Den Haag’, ook richting het buitenlands publiek en bij staatsbezoeken. Een bezoek aan het Mauritshuis hoort daar bijna altijd bij.”
Uitdagingen
De uitdagingen zitten momenteel bij het Mauritshuis niet in de arbeidsmarkt. "We hebben eigenlijk alle vacatures wel gevuld. Bovendien werken mensen graag voor het Mauritshuis.” Over de consumentenbestedingen heeft Martine eveneens niet te klagen. "De omzet van de winkel gaat nog altijd omhoog, evenals het conversiebedrag, het gemiddelde bestedingsbedrag per bezoeker.”
Wat Martine wel als een serieuze uitdaging ziet, is het klimaat. "Als hier een wolkbreuk boven de Hofvijver plaatsvindt, zoals enkele jaren geleden in Valencia, loopt het Mauritshuis onder en zijn we echt de sjaak. Natuurlijk hebben we evacuatieplannen en weten we wat we moeten weghalen, maar desondanks is dit een scenario waar ik echt wakker van lig. Tenslotte had ook niemand de wolkbreuk in Valencia zien aankomen.” Martine ligt eveneens wakker van hybride conflicten: "Dan heb ik het over cyberaanvallen of aanvallen met drones. Daar zijn we allemaal benauwd over, dus musea en ik ook.” En is er nog iets wat Martine bezighoudt: "De manier waarop we in Nederland elkaar continu de maat nemen.” Ze zou willen dat het ophield: "We hebben al meningen genoeg.” Het Mauritshuis kan er in haar ogen aan bijdragen dat er een andere mentaliteit komt: "Ik hoop dat wij, door er voor zoveel mogelijk soorten bezoekers te zijn en door ons open te stellen op zo veel mogelijk manieren – door fysieke toegankelijkheid, begrijpelijke teksten of door financiële toegankelijkheid – mensen in staat stellen te beseffen dat menselijke emoties, problemen en gevoelens eeuwenoud zijn en universeel zijn en dat ze goed terug te zien zijn in onze schilderijen. In dat ervaren van universele waarden zit empathie en zachtheid die de hedendaagse maatschappij goed kan gebruiken.”
Het puttertje
Van 12 februari tot en met 7 juni 2026 is in het Mauritshuis de tentoonstelling BIRDS – Curated by The Goldfinch & Simon Schama te zien. Het puttertje van Carel Fabritius uit 1654 en de Britse (kunst)historicus Simon Schama brengen vogels vanuit de hele wereld naar het Mauritshuis. Met kunst van Leonardo Da Vinci, Rembrandt, Pablo Picasso, Henri Matisse, Tracey Emin, Iris van Herpen en vele andere kunstenaars toont het Mauritshuis de kijk van de mens op vogels. "Bij deze expositie maken we aan de hand van een icoon uit eigen land – Het puttertje – een tentoonstelling rond vogels wereldwijd waarbij je andere tijden en andere culturen het Mauritshuis binnenhaalt.”


