Bescherm de jonkies
Van bewustwording naar bescherming
De natuur komt steeds meer onder druk te staan. Dit kan met name in het broedseizoen ingrijpende gevolgen hebben. Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, LandschappenNL en Collectief Natuurinclusief lanceren daarom de gedragscampagne ‘Bescherm de jonkies’. Daar waar in een eerdere campagne de nadruk vooral lag op bewustwording focust de nieuwe campagne op bescherming en wat mensen daarbij zelf kunnen doen.
Inhoud van dit artikel
Het wordt steeds drukker in de natuur. Naar schatting is het aantal bezoekers de afgelopen 10 jaar gestegen met zo’n 30 procent. Daarvoor zijn een aantal oorzaken, aldus Imke de Jong, specialist Natuurbeleving en Recreatie bij Natuurmonumenten. "Allereerst is er de bevolkingsgroei, er komen meer mensen bij. Verder zijn er door covid meer mensen, vooral jongeren, gaan wandelen. In basis is het natuurlijk geweldig dat meer mensen de natuur opzoeken en ervan genieten. De druk neemt daardoor echter wel toe. Daarnaast is het landschap rondom natuurgebieden onaantrekkelijker geworden en is er recreatieruimte verdwenen.” De Jong haalt het ANWB-rapport ‘Meer ruimte voor recreatie. Verkenning nationaal toekomstig recreatietekort’ van april 2023 aan.
Daarin staat dat sinds 1900 al zo’n 80 procent van de recreatieruimte per inwoner is verdwenen en dat de hoeveelheid recreatief groen in 100 jaar tijd vijf keer zo weinig is geworden. Anno 2023 was er gemiddeld in Nederland nog maar 308 vierkante meter groen per inwoner beschikbaar. Om de hoeveelheid groen op peil te houden, is er volgens de ANWB tot 2050 zelfs zo’n 63.000 hectare extra nodig.
Eigen weg
Niet alleen komen er steeds meer mensen in de natuur, maar er worden ook steeds meer activiteiten georganiseerd en recreanten zitten elkaar steeds meer in de weg. De Jong: "Het gevolg is dat mensen hun eigen paden gaan zoeken of maken.” Door covid hebben ook meer mensen een hond – nu 20 procent van de huishoudens – en veel van hen gaan letterlijk en figuurlijk vaak hun eigen weg.” De Jong ziet een overkoepelende trend: "Mensen voelen niet meer een collectieve verantwoordelijkheid voor de natuur. Ze beslissen steeds meer zelf wat ze wel en niet doen en hebben vervolgens niet in de gaten dat het probleem van verstoring de optelsom is van iedereen die zich niet aan de regels houdt.”
De natuurbeheerders besloten actie te ondernemen. "We willen dat de natuur voor iedereen aantrekkelijk blijft. Sommige mensen vinden loslopende honden namelijk helemaal niet leuk. Bovendien is het belangrijk dat mensen zich het hele jaar aan de regels houden. Terreinbeheerders weten wat het hele jaar door voor de natuur belangrijk is en wat waar wel en niet kan.”
Broedseizoen
Met de campagne ‘Bescherm de jonkies’ willen Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, LandschappenNL en Collectief Natuurinclusief erop wijzen dat het in het broedseizoen – 15 maart tot 15 juli – nog belangrijker is om je aan de regels te houden. De drie initiatiefnemers worden in de campagne ondersteund door onder andere provincies, gemeentes en natuurorganisaties. De Jong: "Mensen kunnen vaak niet inschatten welke schade ze kunnen aanrichten. Een mooi voorbeeld is mijn eigen hardloopclub. Die vonden de paarse heide zo mooi dat ze er een foto van wilden maken. Vervolgens gingen ze echter met zijn allen in en op die paarse heide staan!”
De Jong verwijst ook naar ‘Verstoring van vogels door recreatie’, een literatuurstudie van de Vogelbescherming uit maart 2022 waarin per recreant in kaart werd gebracht wat het probleem is. "Dat kan van alles zijn: bijvoorbeeld de geur van de hond, een onverwachtse beweging, het kapotrijden of kapottrappen van nesten of het schrikeffect van kitesurfers.”
De gevolgen van de schade door recreanten die zich niet aan de regels houden kunnen uiteenlopend zijn. De Jong geeft een paar voorbeelden: "Vogels kunnen hun nest verlaten, waardoor de eitjes niet meer bebroed worden. Honden kunnen rustende reekalfjes te pakken nemen of zelfs hun reeënmoeders, waardoor die hun jong niet meer kunnen zogen. Dieren durven niet meer over een natuurbrug te gaan vanwege hondengeur. Specifiek bij het strand zie je dat loslopende honden het broedseizoen van grondbroedende vogels als kokmeeuwen en bontbekplevieren verstoren. Hetzelfde geldt voor waterrecreanten die aan land gaan waar dat niet mag en vervolgens nestjes van kleine vogels zoals blauwborsten en karekieten stuk maken.”


Gedragsonderzoek
De afgelopen vijf jaar voerden de initiatiefnemers van Bescherm de jonkies een campagne die er vooral op gericht was om mensen door kennis bewust te maken van het belang van regels in de natuur. Door gedragsonderzoek kwamen de initiatiefnemers tot een belangrijke conclusie, aldus De Jong: "Kennis is niet iets waardoor mensen meteen hun gedrag veranderen.” De evaluatie leverde nog een waardevol inzicht op: "Het was voor mensen niet duidelijk wat er van ze werd verwacht of wat ze moesten doen om de natuur te beschermen. Daaruit hebben we de les geleerd dat we de boodschap explicieter moesten maken en dat we duidelijk moesten maken welk gedrag we van mensen verwachten. Dat werkt beter dan te zeggen welk gedrag niet mag, zo weten we uit gedragsonderzoek.”
De nieuwe campagne ‘Bescherm de jonkies’ spreekt de natuurbezoekers actief aan op hun rol als beschermer en speelt in op de intrinsieke motivatie van mensen om te zorgen voor kwetsbaar nieuw leven. Daarnaast gaat de campagne in op de drie belangrijkste gewenste gedragingen:
- Je hond aan de lijn houden.
- Op het pad blijven.
- Afstand houden van oevers.
Op deze manier weten de mensen hoe ze concreet kunnen bijdragen aan de bescherming van jonge dieren in het broedseizoen. De Jong: "Daarnaast hebben we in de campagne de dieren een stem gegeven waarmee ze richting publiek de boodschap uitdragen waarom het nodig is om de jonkies te beschermen. Dat werkt. Iedereen begrijpt dat je niet met twee grote loslopende honden op kraamvisite gaat. In de natuur geldt eigenlijk hetzelfde.”
De Jong geeft aan dat het daarnaast belangrijk is dat de initiatiefnemers wijzen op alternatieven. "Die zijn er voldoende. Daarom geven we duidelijk aan waar honden wel los mogen lopen en waar je wel aan land kunt gaan. En we wijzen op paden waar je mag mountainbiken of gravelbiken.”
De campagne kan desgewenst worden toegesneden op het type landschap – duinen, bos, water etc. – en op het type overlast dat een natuurgebied ervaart. "Het ene gebied heeft meer last van fietsers buiten de paden, het andere juist van loslopende honden. Alle specifieke uitingen maken echter wel duidelijk onderdeel uit van de overkoepelende campagne om de natuur te beschermen.”
SIRE-achtige campagne
De initiatiefnemers hebben de ambitie om van Bescherm de jonkies een SIRE-achtige campagne te maken. De Jong licht toe: "We hopen dat alle terreinbeheerders – bijvoorbeeld recreatiegebieden, grote stadsparken en particuliere landgoederen – de komende jaren gaan meedoen. Zodat de campagne elk jaar opnieuw overal zichtbaar is tijdens het broedseizoen. Net zoals de campagne ‘De scholen zijn weer begonnen’ van Veilig Verkeer Nederland, die ieder jaar opnieuw wordt gevoerd bij de start van een nieuw schooljaar.”
De initiatiefnemers hebben ook partners uitgenodigd die geen eigen gebieden hebben zoals ANWB, Vogelbescherming, Dibevo en Scouting Nederland. "Zij kunnen ons helpen om de campagne communicatief te ondersteunen naar hun achterban.”
Rol recreatieondernemers
De Jong ziet daarbij ook een belangrijke rol weggelegd voor de recreatieondernemers die mensen de natuur insturen zoals vakantieparkeigenaren, botenverhuurders en horecaondernemers. "Zij kunnen tegen hun gasten zeggen: als je bij mij op het park verblijft en je loopt met je hond in de natuur rond het park, houd je aan de regels.” Volgens De Jong is er een deel van de recreatieondernemers die dat al doet, maar is er ook een deel dat zich nog niet bewust is van de rol die ze hierin kunnen spelen.
De Jong: "Het is belangrijk dat iedereen het goede voorbeeld geeft, want goed voorbeeld doet goed volgen. Natuurbeheerders zijn niet alleen verantwoordelijk voor de naleving van regels in een gebied. Uiteindelijk is er een collectieve verantwoordelijkheid voor natuurbehoud zodat iedereen nu en na ons van de natuur kan blijven genieten.”
