Cultuur·ArtikelUit R&T nr. 03 • Jaar 2026

Project: Metamorfose twee paviljoens Biesbosch MuseumEiland

Twee van de zeven paviljoens in de vaste tentoonstelling van Biesbosch MuseumEiland in Werkendam zijn volledig vernieuwd. De paviljoens vertellen de verhalen over het heden en de toekomst van Biesbosch MuseumEiland. De paviljoens werden op 21 april 2026 feestelijk geopend.

Peter Bekkering · 06 aug 2026 · 5 min lezen Printen
Paviljoen 6 na de metamorfose.
Paviljoen 6 na de metamorfose.
Tekst: Peter Bekkering, Foto: Nany Bijland, Ronald Tilleman, Martine de Wit en Studio Marco Vermeulen

Voorgeschiedenis

Het Biesbosch Museum werd op 6 juni 1984 officieel geopend door Prins Bernhard. In 2015 onderging het gebouw een spectaculaire transformatie. Directe aanleiding daarvoor was de ontpoldering van de Noordwaard. Omdat het door de ontpoldering op een nieuwgevormd eiland kwam te liggen, heet het sinds 2015 Biesbosch MuseumEiland.

Bij de transformatie werd het gebouw uitgebreid met een nieuwe vleugel die het gebouw opende naar de omgeving. In de nieuwe vleugel kwamen een restaurant en een wisseltentoonstellingsruimte voor hedendaagse kunst. Op het eiland werden in 2015 ook een grote watermaquette van de Biesbosch en een zoetwatergetijdenpark gerealiseerd.

Deltacommissaris Co Verdaas verricht de openingshandeling. Hij legt een stukje Biesbosch MuseumEiland neer in paviljoen 6.

Deltacommissaris Co Verdaas verricht de openingshandeling. Hij legt een stukje Biesbosch MuseumEiland neer in paviljoen 6.

Op de schop

De tentoonstelling bestond sinds 2015 uit zeven paviljoens en zes kleinere kabinetten. Twee van die paviljoens moesten in 2025 opnieuw op de schop. Allereerst omdat door een interne verbouwing de uitgang van de tentoonstelling was veranderd. Daarnaast waren er inhoudelijke redenen. Een van de paviljoens, nummer 6, was voorheen een film over de ontpoldering van de Noordwaard en gaat nu meer over Nationaal Park de Biesbosch. In paviljoen 6 staat de soortenrijkdom, van flora en fauna, van de Biesbosch centraal. Zeven kenmerkende soorten – Bever, Roerdomp, Bot, Bittervoorn, Rivierrombout, Zandhommel en Spindotter – krijgen een eigen stem en nemen de bezoeker mee in hun leefwereld. Illustraties, gemaakt door Studio Beige, en een groot tapijt tonen de bijzondere bewoners en landschappen van het zoetwatergetijdengebied. Het kleed, gemaakt door Studio Marco Vemeulen (SMV) in samenwerking met CS Rugs, is een verbeelding van alle landschappen die in de Biesbosch voorkomen: rivier, modder, riet, wilg en gras.

In paviljoen 6 tonen Illustraties en een groot tapijt de bijzondere bewoners en landschappen van het zoetwatergetijdengebied.
In paviljoen 6 tonen Illustraties en een groot tapijt de bijzondere bewoners en landschappen van het zoetwatergetijdengebied.

Het andere paviljoen, nummer 7, ging voorheen over Nationaal Park de Biesbosch en gaat nu over wat klimaatverandering betekent voor de Biesbosch. Bezoekers stappen hier in een immersieve beleving, waarin Nationaal Park De Biesbosch als moeder natuur het woord voert en de bezoekers meeneemt in een visueel spektakel. Joyce Langezaal, architect en tentoonstellingsontwerper bij SMV, vertelt wat ze hebben gedaan: "Wij hebben onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de Delta, de invloed van de ingrepen van de mens, de gevolgen van klimaatverandering en mogelijke toekomstscenario’s. Dit hebben we verbeeld in kaarten. Wij hebben Shosho gevraagd hier een aantrekkelijke animatie van te maken, die zowel op de wanden als de vloer te zien is. Deze animatie hebben we voorzien van een voice-over, geluidseffecten en visuele effecten.”

Met deze vormgeving sluit SMV ook aan bij een belangrijk ontwerpuitgangspunt, zegt Langezaal: "De twee paviljoens moesten na de metamorfose toegankelijk en voor een diverse doelgroep aantrekkelijk zijn. Vooral moest het jongeren aanspreken en bij hen bewustzijn creëren.”

In paviljoen 7 gaat het over wat klimaatverandering betekent voor de Biesbosch.
In paviljoen 7 gaat het over wat klimaatverandering betekent voor de Biesbosch.

Waardevolle Nederlandse deltanatuur

Langezaal benadrukt waarom dat laatste belangrijk is en blijft: "We realiseren ons misschien onvoldoende hoe uniek en waardevol Nederlandse Deltanatuur is. Dat geldt zeker voor het grootste zoetwatergetijdengebied van Europa: de Biesbosch. Het voortbestaan hiervan wordt echter bedreigd: door de aanleg van de Deltawerken is de getijdeslag al afgenomen van 180 centimeter naar 30 centimeter, waardoor veel bijzondere planten en dieren zijn verdwenen. Een stijgende zeespiegel kan ertoe leiden dat de kust nog verder dichtgezet wordt. Dat zou het einde van de zoetwatergetijdennatuur betekenen. Maar er zijn gelukkig ook alternatieve scenario’s, waardoor de getijdenwerking blijft of zelfs wordt vergroot.”

SMV ontwierp daarom een speciale vaste tentoonstelling, ‘(Over)Leven met water’, waarin zowel de Biesbosch een stem heeft gekregen als de dieren en planten voor welke getijdenwerking en de vele land-water gradiënten van levensbelang zijn.

In paviljoen 7 gaat het over wat klimaatverandering betekent voor de Biesbosch.
In paviljoen 7 gaat het over wat klimaatverandering betekent voor de Biesbosch.

Opening

Op 21 april 2026 vond de feestelijke opening van de twee vernieuwde paviljoens plaats. Deltacommissaris Co Verdaas verrichtte de openingshandeling door het neerleggen van een stukje Biesbosch MuseumEiland in paviljoen 6, één van de vernieuwde paviljoens.

Bij de opening lichtte museaal directeur Peter van Beek toe dat er op het gebied van milieu en klimaat er de afgelopen tien jaar veel is veranderd: "Naast de verhoging van de zeespiegelstijging is er is in toenemende mate onvoorspelbaarheid over het klimaat. Nederland krijgt zowel te maken met piekbuien als met droogteperiodes wat beleidsmatig leidt tot uitdagingen om voorbereid te zijn op alle mogelijke scenario’s. In de paviljoens willen we bezoekers laten verwonderen over de schoonheid van de Biesbosch nu én hen laten nadenken over de toekomst van dit unieke gebied en de relatie tussen natuur en beheer. Paviljoen 6 is een zintuigprikkelend paviljoen dat bezoekers uitnodigt om de rijkdom van het gebied op een nieuwe manier te ervaren. In paviljoen 7 werpen we een blik op de toekomst: wat betekent klimaatverandering en wat kunnen wij als mens doen om het gebied te beschermen? We hopen bezoekers te inspireren om met andere ogen naar klimaatverandering te kijken en de gevolgen voor de natuur te begrijpen.”

Totstandkoming

Voor de inhoudelijke en waarheidsgetrouwe invulling van de paviljoens zijn meerdere contentsessies georganiseerd, waarbij kennispartners hun expertise hebben ingebracht: een extern expertteam bestaande uit Karla Niggebrugge, Paul de Beer en Dirk Sijmons, Studio Marco Vermeulen, Koninklijke Sportvisunie, Staatsbosbeheer, IVN Natuureducatie, Rijkswaterstaat, Hoogwaterbeschermingsprogramma, Waterschap Rivierenland, Waterschap Brabantse Delta, Waterschap Hollandse Delta, Evides en Deltares.

De paviljoens in de oude situatie.
De paviljoens in de oude situatie.
Cover R&T nr. 03 • Jaar 2026
Onderwerpen CultuurNatuur Artikel

Artikelen