Biedt de Zelfstandigenwet genoeg duidelijkheid?

Het wetsvoorstel introduceert een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets die samen een zogenoemde 'veilige haven' moeten bieden voor opdrachtgevers en zelfstandigen. Wie aan alle criteria voldoet, krijgt zekerheid dat geen sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Ramy Mohamed van BDO Accountants en Adviseurs: "Die ambitie is begrijpelijk, maar het is de vraag of dit wetsvoorstel de beloofde duidelijkheid gaat bieden. Vergeleken met eerdere versies bevat de zelfstandigentoets meer objectieve criteria. Denk aan minimaal drie opdrachtgevers, een KvK-inschrijving en investeringen in pensioen- of arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen. Dat biedt meer houvast dan voorheen."

"Tegelijkertijd lijken de minimumbedragen voor deze voorzieningen bewust laag te worden gehouden, zodat ook zelfstandigen met een beperkte omzet of weinig uren aan de voorwaarden kunnen voldoen. Daardoor rijst de vraag in hoeverre deze toets daadwerkelijk iets zegt over ondernemerschap of vooral een administratieve afvinklijst vormt."

Werkrelatietoets vormt de grootste uitdaging

"De grootste uitdaging zit echter in de werkrelatietoets. Die volgt op de zelfstandigentoets en bevat criteria als vrijheid van organisatie van het werk, vrijheid van werktijden en werkplek en werken voor eigen rekening en risico. Dit blijven, net als in de huidige situatie, open normen die ruimte laten voor interpretatie. Wanneer is er sprake van noodzakelijk overleg om tot een resultaat te komen en wanneer van instructies die duiden op gezag? Wanneer volgt een werkplek uit de aard van de opdracht (zoals in de bouw) en wanneer vormt dit een beperking van zelfstandigheid? De praktijk en uiteindelijk ook de rechter zullen op dit soort vragen antwoord moeten geven."

Minister Thierry Aartsen: "markt vraagt om duidelijkheid"

Op 1 oktober meldde de minister hoe het ministerie duidelijkheid wil verschaffen. Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie): "Zelfstandigen zijn van grote waarde voor onze economie. Na jaren van onduidelijkheid en onnodige terughoudendheid bij opdrachtgevers moet de nieuwe Zelfstandigenwet zorgen voor meer rust en vooral duidelijkheid onder zelfstandigen en opdrachtgevers. We laten met duidelijke criteria vooraf zien hoe werken met en als zelfstandige(n) wél kan. Er werken meer dan een miljoen zelfstandigen in ons land. Met deze wet geven we hen de erkenning die ze verdienen en bieden we de duidelijkheid waar de markt om vraagt."

Het nieuwe wetsvoorstel moet zorgen voor een doorbraak in de discussie over het werken met zelfstandigen die al ruim 20 jaar speelt. Met de Zelfstandigenwet wil het kabinet onnodige terughoudendheid onder opdrachtgevers tegengaan én zorgen dat zelfstandigen de verantwoordelijkheid nemen om risico’s af te dekken.

Heldere criteria

In het wetsvoorstel zijn 2 toetsen: een zelfstandigen- en werkrelatietoets. De zelfstandigentoets kijkt vooral naar de ondernemer zelf. Zo moet een zelfstandige de basis op orde hebben, zoals zelf factureren en een inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KVK). Het aantal opdrachtgevers telt mee. En of een zelfstandige voorzieningen heeft getroffen tegen ondernemersrisico’s.

De werkrelatietoets ziet er op toe dat er binnen een specifieke arbeidsrelatie voldoende zelfstandig wordt gewerkt. Daarbij moet een zelfstandige bijvoorbeeld de vrijheid hebben om het werk zelf te organiseren en voor eigen rekening en risico uit te voeren.

Handelingsperspectief

Wie aan deze 2 toetsen voldoet én in de praktijk zo werkt, komt in ‘een veilige haven’: diegene weet vooraf dat hij of zij als zelfstandige kan werken. Voor wie niet voldoet, is het duidelijk wat diegene moet aanpassen om toch als zelfstandige te kunnen werken. Zelfstandigen die niet aan de criteria kunnen of willen voldoen, zijn aangewezen op de regels die nu al gelden.

Met de Zelfstandigenwet krijgen zelfstandigen de ruimte om te ondernemen, met de verantwoordelijkheden die daarbij horen. Tegelijkertijd wil het kabinet hiermee ook schijnzelfstandigheid voorkomen. De rechten van werknemers worden met de Zelfstandigenwet op geen enkele manier aangetast.

De Zelfstandigenwet is nu in internetconsultatie. Tal van partijen zijn vooraf betrokken om tot dit wetsvoorstel te komen. Deze internetconsultatie is bedoeld om meer input op te halen. Reageren kan tot en met 29 oktober op Internetconsultatie.nl. De beoogde inwerkingtreding is januari 2028.