Bouwurk in de race voor architectuur award

Arcadia is een cultureel programma dat iedere drie jaar wordt gehouden. Het heeft zijn roots in de dagen dat Leeuwarden Culturele hoofdstad van Europa was. Diverse partijen waaronder dmo Merk Fryslân wilden een opvolger en dat werd Arcadia. Dezeen is een van de bekendste internationale platforms voor architectuur en design. Daar staat nu een stukje Fryslân tussen de meest bijzondere ontwerpen van de wereld.

Overtreders W

Ontwerpbureau Overtreders W keek bij het ontwerpen van Bouwurk niet naar wat er ontbrak, maar naar wat Fryslân al had. Zo kwamen er oude luchtballonnen in de nok te hangen en zat er Friese schapenwol in de wanden. De tegels waren gemaakt van Waddenslib en de gevel van lisdodde. Honderd schoolkinderen maakten tekeningen op glas dat anders was weggegooid. Tientallen bedrijven, makers en bouwers deden mee, samen met Arcadia en Gemeente Leeuwarden. Op 16 november 2026 volgt de uitslag.

Project Bouwurk

Ontwerpers van Overtreders W gaan dieper in op het ontwerp en de functies van Bouwurk. Bouwurk, gerealiseerd tijdens Arcadia 2025 in Leeuwarden, was geen gebouw in de traditionele zin, maar een levend mienskipshûs: een huis voor de gemeenschap. Het project ontstond uit samenwerking tussen Arcadia, de Gemeente Leeuwarden en ontwerpbureau Overtreders W, en werd gebouwd met talloze bedrijven, organisaties, makers en inwoners.

Het bouwwerk bestond uit restmaterialen en regionale bronnen: hout, glas en pallethout kregen een tweede leven; de wanden werden gevuld met ruwe Friese wol; klei uit de Waddenzee werd verwerkt tot keramische tegels; en vezels als lisdodde, hennep en myscanthus vonden hun weg in gevels, meubels en isolatie. Zo werd de rijkdom van Fryslân letterlijk zichtbaar in de structuur.

Even belangrijk als het materiaal was de mienskip. Breicafé De Steek breide de lambrisering van de Whitebox, en talloze Friezen droegen bij aan het programma: van workshops met kunstenaars tot stille disco’s, van queer quizzen en dabke dansen tot brood bakken, ochtendgymnastiek en alternatieve zondagse diensten over wat het leven zin geeft.

Ook kunstenaars kregen een centrale plek: Peng Zhang transformeerde een groentetuin tot atelier in On the Field of Hope; Koos Buster maakte donatiepotten voor een betere wereld; en Gabriel Chaille bouwde de grote oven Brenda, die daadwerkelijk brood bakte en mensen samenbracht.

Bouwurk was modulair en demontabel. Na Arcadia werd het uit elkaar gehaald om elders opnieuw tot leven te komen. Zoals de scheve Oldehove symbool staat voor Leeuwarden, zo blijft ook Bouwurk bestaan: niet alleen in materialen, maar in verhalen, herinneringen en verbindingen. Een eigentijdse kathedraal zonder religie — gebouwd door velen, gedragen door de gemeenschap.

Jongerenraad oprichten

Arcadia voert vernieuwing door. "In 2028 geven we jongeren het roer, en dat begint nu al. De komende tijd vragen we mensen op meer manieren om mee te doen. Zo gaan we een jongerenraad oprichten: een groep jongeren die meedenkt én adviseert over Arcadia 2028," meldt de organisatie.