Toeristenbelasting: van melkkoe naar stuurinstrument?
Amsterdam wil de toeristenbelasting jaarlijks met een procentpunt verhogen, tot 20 procent. Bezoekers moeten een eerlijke bijdrage leveren aan de stad en de toeristische druk moet omlaag. Maar werkt dat ook zo? R&T Magazine legde de vraag voor aan vier experts. Hun conclusie: in de huidige vorm is toeristenbelasting vooral een inkomstenbron en nauwelijks een sturingsinstrument. Wie het wil inzetten voor een leefbare bestemming, moet eerlijk zijn over het doel, het in samenhang met andere maatregelen gebruiken en verder kijken dan de gemeentegrens.
Inhoud van dit artikel
Amsterdam staat niet alleen. Steeds meer gemeenten heffen toeristenbelasting en de opbrengsten zijn in tien jaar ruimschoots verdrievoudigd (FD, juni 2025). We vroegen Arjen Schep (hoogleraar Heffingen van Lokale Overheden, Erasmus Universiteit), Anneke van Mispelaar (Bureau BUITEN), Jeroen Klijs (Breda University of Applied Sciences) en Jan van der Borg (professor geografie en toerisme, KU Leuven) wat gemeenten van dit instrument mogen verwachten.
Geen toeristen-, maar verblijfsbelasting
“Juridisch is het geen toeristenbelasting, maar een algemene verblijfsbelasting”, zegt Arjen Schep. Iedereen die tijdelijk verblijft in een gemeente waar diegene niet is ingeschreven valt eronder, ook congresbezoekers, seizoenarbeiders of asielzoekers. Belastingplichtig is in verreweg de meeste gevallen de verblijfbieder, die de belasting mag doorberekenen. Het is een algemene belasting: de gemeenteraad bepaalt tarief en besteding. Schep vindt dat terecht. “Het is moeilijk aan te tonen welke kosten een gemeente specifiek voor verblijvende niet-inwoners maakt.”
Anneke van Mispelaar noemt die vrijheid “een groot goed”, maar ziet de verhoudingen scheefgroeien. Amsterdam haalt al meer dan 15 procent van zijn inkomsten uit toeristenbelasting, op sommige Waddeneilanden en in kustgemeenten is dat meer dan de helft. “Dat kan ongezond zijn. Wat als die inkomsten wegvallen, bijvoorbeeld door een verstoring van het vliegverkeer?”
Jeroen Klijs vindt het principe “niet gek”: toerisme brengt baten én kosten. Wel wringt het tussen retoriek en praktijk. “Het is opgezet als generieke inkomstenbron, maar wordt vaak verkocht alsof je er toerisme mee stuurt.”
Jan van der Borg, toerisme-econoom die ook al decennia in Venetië doceert, ziet vooral onbenut potentieel. “Belasting is niet alleen een middel om geld op te halen, maar ook om gedrag te veranderen.” Bijna overal wordt alleen de overnachting belast, omdat dat het makkelijkst is. “Het is bijna het enige segment waarover cijfers bestaan. Maar door alleen overnachtingen steeds hoger te belasten, worden interessantere vormen van bezoek weggedrukt.”
Voor- en nadelen
Het voordeel van toerismebelasting is helder: het is een relatief eenvoudig te heffen inkomstenbron. Volgens Van Mispelaar kan die worden ingezet om de positieve effecten van toerisme bij inwoners te laten landen en de sector te ondersteunen, zoals Midden-Delfland doet met investeringen in landschap en gerichte gebiedsmarketing. Bovendien geven de aangiften vaak als enige bron inzicht in het aantal overnachtingen per gemeente.
De nadelen wegen ook. De belasting verzwakt de concurrentiepositie van logiesaanbieders, zegt Van Mispelaar, vooral op het platteland en aan de kust buiten het seizoen. Klijs wijst op het gebrek aan bewijs dat het als sturingsinstrument werkt, en op het lokale karakter: “Toeristen denken niet in gemeentegrenzen.” Van der Borg waarschuwt dat toerisme elitair kan worden. “Laat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen.” En belast niet simpelweg de segmenten die makkelijk te pakken zijn, zoals bed & breakfasts.
Weinig bewijs, een hoog omslagpunt
Wetenschappelijk bewijs voor effecten is schaars. “Het is ondoenlijk het effect los te zien van andere invloeden”, zegt Van Mispelaar. Ze verwijst naar het OECD-rapport Tourism Trends and Policies 2026, dat twee studies noemt die geen of een marginaal effect op de vraag vonden. Ook Schep kent geen onderzoek naar de effecten. Van der Borg ziet wel dat prijsmaatregelen kwetsbare plekken als natuurparken en archeologische sites beschermen. Maar bij stedelijke verblijfsbelasting is de prijselasticiteit “ontzettend gering”. Mensen blijven hooguit iets korter.


Een omslagpunt bestaat wel, maar ligt hoog. “Als Amsterdam de vraag echt wil afremmen, is vermoedelijk een draconische verhoging nodig”, zegt Van Mispelaar. Klijs: “Dat heb je niet bij een paar euro, zelfs niet bij een paar tientjes. Dan moet je denken aan honderden euro’s verschil.” Van der Borg legt het kantelpunt voor een dagheffing bij 50 tot 80 euro. Dan haakt een groep af die vooral komt “om selfies te trekken”. “Misschien moeten bierfietsen en wafelkramen dan sluiten. Daar moet de politiek een uitspraak over doen.”
De ideale invulling: transparant en onderdeel van een pakket
Schep ziet vooral een verouderd wettelijk kader. De regeling dateert van 1970 en is nooit aangepast, terwijl verblijf nu meestal via online platforms tot stand komt. “Er zijn twee partijen met een financieel belang, maar gemeenten kunnen alleen de fysieke verblijfbieder aanslaan.” Hij pleit voor een herziening van alle toeristische heffingen, waarbij ook platforms informatie- en belastingplichtig kunnen worden.
Van Mispelaar ziet de opbrengst het liefst gaan naar het managen van toerisme en het vergroten van de lokale positieve impact. “Het minste wat je zou willen, is transparantie over de besteding.” Klijs voegt toe dat de belasting nooit de enige maatregel mag zijn. “Het moet ingebed zijn in een bredere mix: capaciteitssturing, vergunningen, spreiding van aanbod.”
Van der Borg schetst een optimal tourism tax: gekoppeld aan een strategie, gebaseerd op data over alle bezoekers inclusief dagjesmensen, en op een idee van de draagkracht per dag. Zo’n belasting beloont gewenst gedrag. “Wie zijn bezoek vooraf boekt, betaalt minder. Wie op de bonnefooi komt, betaalt de volle pot.” Ook segmentatie hoort erbij: groepen die door smalle straatjes trekken, kunnen meer betalen.
Amsterdam: eerlijke bijdrage ja, minder drukte nee
Amsterdam wil met de verhoging van de toeristenbelasting bereiken dat bezoekers een eerlijke bijdrage leveren en dat de toeristische druk afneemt. Het eerste doel wordt volgens Van Mispelaar en Klijs deels gehaald: overnachtende bezoekers betalen meer, dagjesmensen niet. Het tweede doel wordt volgens hen niet gehaald. Schep onthoudt zich als fiscaal jurist van een oordeel.
Klijs ziet zelfs een risico op het omgekeerde: een waterbedeffect. Toeristen logeren in Zaanstad of Purmerend en reizen naar de binnenstad. “Dan heb je een dubbel negatief effect. De opbrengst stijgt niet en je krijgt dagbezoekers in plaats van verblijfstoeristen.” Juist die dagbezoekers zoeken de bekende plekken op, terwijl wie een paar nachten blijft ook buiten de gebaande paden gaat. Van Mispelaar: “Dan heb je wel de lasten, maar geen belastinginkomsten.”
Van der Borg noemt het Amsterdamse plafond van 20 miljoen overnachtingen “onzinnig als je er niets aan koppelt voor het dagtoerisme”. “Bewoners zien dat het alleen maar drukker wordt, terwijl de inkomsten dalen. Zo wordt geen van je doelstellingen bereikt.”
Venetië, waar Van der Borg ooit de burgemeester adviseerde, koos een andere route: een toegangsheffing voor dagbezoekers. “Als je die niet belast, laat je de verblijfstoerist opdraaien voor alle collectieve kosten.” Volgens hem is “het embryo gezond”, maar is het systeem nog niet af: te weinig dagen, te laag tarief, niet gesegmenteerd en vol politieke uitzonderingen. Klijs ziet vooral de signaalwaarde. “Toeristenbelasting verdwijnt in de totale prijs van de vakantie. Een heffing aan een poortje is zichtbaar.”


Het waterbedeffect laat ook zien dat de gemeente niet het juiste schaalniveau is. “Als je toeristenbelasting echt als sturingsinstrument ziet, is het vreemd dat op gemeenteniveau te doen”, zegt Klijs. Dat geldt voor de Metropoolregio Amsterdam net zo goed als voor de Veluwe of de kust.
Oormerken of niet?
Moet de opbrengst verplicht naar toerisme? Schep zet daar vraagtekens bij. Ook niet-toeristisch verblijf wordt belast en niet-inwoners drukken op algemene voorzieningen. “Dan is het niet gerechtvaardigd dat de opbrengst alleen de verblijfssector ten goede komt.”
Klijs heeft er evenmin bezwaar tegen dat het geld naar een maatschappelijk vraagstuk gaat, mits de gemeente eerlijk is. “Doe niet alsof je het gebruikt om drukte te verminderen, als het eigenlijk een inkomstenbron is.” Stem de besteding af met de sector, adviseert hij, “dan kan de sector het zelf als uithangbord gebruiken”. Van der Borg trekt de bezoekerseconomie breed: betere voorzieningen en een reserveringssysteem voor musea zijn ook in het belang van inwoners. Hij noemt Barcelona, waar een nieuw hotel alleen een vergunning krijgt als de eigenaar ook in de buurt investeert. Van Mispelaar zoekt het in afspraken tussen gemeente, sector en inwoners. Groeit het echt scheef, dan is een wettelijk maximumtarief een optie, zoals in Noorwegen.
Bezuinigen op de DMO
Tegelijk bezuinigt Amsterdam op Amsterdam & Partners. Alle drie de experts die erop ingaan vinden dat onverstandig. “Gemeenten redeneren: we hebben genoeg toerisme, dus minder geld voor de DMO”, zegt Klijs. “Maar juist als je een ander type toerisme of betere spreiding wilt, is een DMO waardevol.” Wel moeten DMO’s die bredere waarde beter aantonen. Van Mispelaar: “Toerisme sturen vraagt om een kennisbasis, een netwerk en organisatie. Het is sterker te ontwikkelen vanuit wat je wel wilt.” Van der Borg noemt de korting “dom”, als het om een echte destination management organisatie gaat.
Advies: wees eerlijk over het doel
Wat moet Amsterdam doen voor een leefbare stad met toerisme? Van Mispelaar: “Maak transparant wat de inkomsten en uitgaven in relatie tot toerisme zijn. En oormerk een deel voor management van het toerisme en voor de vrijetijdsbesteding van Amsterdammers in de eigen regio.” Ruim een kwart miljard euro per jaar is veel geld, benadrukt ze. “Zeker in deze sector, waar de vrijetijdsvoorzieningen voor de Amsterdammers die, al dan niet noodgedwongen, thuis vakantie vieren, financieel onder druk staan. Betrek inwoners en maak afspraken met ondernemers.”
Klijs vraagt transparantie over het doel zelf. “Wil je echt minder bezoek of een andere spreiding? Zeg dan: over vijf of tien jaar verwachten we X procent minder toeristen. En meet of dat lukt.”
Van der Borg begint bij de basis. “Bereken eindelijk eens hoeveel bezoekers Amsterdam per dag zonder problemen aankan, juist ook dagtoeristen.” Daarop hoort een integraal beleid voor mobiliteit, cultuur en huisvesting, met een sterke DMO of een wethouder die toerisme als volwaardige portefeuille heeft. “Een stad heeft veel meer instrumenten dan altijd wordt gesuggereerd.”
Lessen voor andere gemeenten
Voor gemeenten buiten Amsterdam die toeristenbelasting willen inzetten om toeristenstromen te beheersen en te werken aan leefbaarheid, levert het gesprek met de experts zes aanknopingspunten op.
- Begin bij een visie en benoem het doel. Inkomstenbron of sturingsinstrument zijn twee verschillende dingen. Beide zijn legitiem, maar verkoop het een niet als het ander. Wil je sturen, maak het doel dan meetbaar.
- Meet alle bezoekers, ook dagjesmensen. Wie alleen overnachtingen telt en belast, ziet de grootste drukbron niet. Een beeld van de draagkracht per dag is het vertrekpunt.
- Verwacht geen sturing van het tarief alleen. Het omslagpunt ligt hoog. Zet de belasting in als onderdeel van een pakket met capaciteitssturing, vergunningen, reserveringen en spreiding, en beloon gewenst gedrag.
- Denk regionaal. Bezoekers kennen geen gemeentegrenzen. Een hoog tarief in de ene gemeente kan de druk verplaatsen naar de buren, of verblijfstoeristen omzetten in dagjesmensen.
- Wees transparant over de besteding en maak er afspraken over. Met de sector én met inwoners. Dat vergroot het draagvlak en maakt de bijdrage van toerisme zichtbaar.
- Let op afhankelijkheid en betaalbaarheid. Hoe groter het aandeel in de begroting, hoe kwetsbaarder de gemeente bij een terugval. En een te botte heffing maakt toerisme elitair.
Op landelijk niveau ligt er nog een opgave: een wettelijk kader uit 1970 dat geen rekening houdt met platforms, dagtoerisme en de manier waarop verblijf nu tot stand komt. Tot die herziening er is, blijft toeristenbelasting vooral wat het juridisch altijd was: een algemene belasting. Wat een gemeente ermee doet, is een politieke keuze. Die keuze verdient een open gesprek.
