Beleid·Artikel

De groene transitie loont: waarom duurzaam toerisme economisch slimmer is

Wie natuur, klimaat en circulariteit slim integreert, maakt zijn organisatie efficiënter, aantrekkelijker en toekomstbestendiger. Hoe? Lees hier het verslag van het EU webinar Environmental Sustainability as a Competitiveness Strategy and Economic Lever for Tourism.

Ton Vermeulen · 30 apr 2026 · 6 min lezen Printen
De groene transitie loont: waarom duurzaam toerisme economisch slimmer is

"Duurzaamheid is geen kostenpost, maar operationele optimalisatie.” & "Landschap en biodiversiteit zijn geen decor, maar economische infrastructuur.” & "De groene transitie is geen luxe, het is een concurrentiestrategie.” 

Het zijn uitspraken die de toon zetten van het EU webinar Environmental Sustainability as a Competitiveness Strategy and Economic Lever for Tourism. De rode draad: wie natuur, klimaat en circulariteit slim integreert, maakt zijn organisatie efficiënter, aantrekkelijker en toekomstbestendiger. Duurzaamheid blijkt daarmee niet het einde van comfortabel toerisme, maar het begin van een nieuw verdienmodel.

Europees beleid: groene transitie als langetermijninvestering

De aftrap werd verzorgd door Ramune Genzbigelyte-Venturi (DG MOVE, Europese Commissie), die vooruitblikte op een nieuwe EU-visie voor duurzaam toerisme. Volgens haar is het verkleinen van de ecologische voetafdruk niet alleen noodzakelijk om de Europese klimaatdoelen te halen, maar vooral ook een investering in de toekomst van het toeristisch ecosysteem. "Het verkleinen van de ecologische voetafdruk is niet alleen een bijdrage aan de klimaatdoelen van de EU,” stelde zij, "maar vooral een langetermijninvestering in het toeristisch ecosysteem zelf – voor bedrijven én voor bestemmingen.”

De Europese Commissie werkt aan een EU-strategie voor duurzaam toerisme, die in de komende periode wordt gepresenteerd. Daarbij ligt de nadruk op:

  • ondersteuning van ondernemers en bestemmingen;
  • toegang tot fondsen en investeringen;
  • vermindering van regeldruk;
  • versterking van data, kennis en vaardigheden.

De boodschap aan de sector was duidelijk: Brussel wil niet sturen met het vingertje, maar faciliteren en versnellen.

Natuur als economisch kapitaal

Giovanni Finocchiaro (ISPRA, Italië, en co-chair van het IGET-netwerk) zette het inhoudelijke kader scherp neer. "Toerisme is extreem afhankelijk van natuurlijk kapitaal,” aldus Finocchiaro. "Landschap, biodiversiteit en milieukwaliteit zijn geen decor, maar economische infrastructuur.” Volgens cijfers van de World Travel & Tourism Council is meer dan 80% van alle toeristische activiteiten direct afhankelijk van gezonde ecosystemen. Daarmee wordt milieuschade automatisch een economisch risico. Wanneer ecosystemen verslechteren:

  • neemt de aantrekkelijkheid van bestemmingen af;
  • stijgen onderhouds- en herstelkosten;
  • worden inkomsten onzekerder.

Klimaatverandering vergroot deze kwetsbaarheid. Europa warmt bijna twee keer zo snel op als het mondiale gemiddelde, met gevolgen voor kustgebieden, wintersportbestemmingen en natuurgebieden die cruciaal zijn voor toerisme. De conclusie van Finocchiaro: "Ecologische veerkracht en economische veerkracht zijn twee kanten van dezelfde medaille.” Of andersgesteld: "Environmental resilience ís economic resilience.”

Waarom bedrijven (nog) niet verduurzamen

Onderzoekers Dr. Anna K. Zinn en Dr. Sarah MacInnes (University of Queensland) zoomden in op het gedrag van toeristische bedrijven. De sector is goed voor 1 op de 10 banen wereldwijd, maar behoort tegelijkertijd tot de vijf meest vervuilende industrieën. Waarom schakelen bedrijven dan niet sneller om? Volgens hun onderzoek spelen drie barrières:

  • onduidelijkheid over wat écht werkt;
  • gebrek aan tijd en middelen;
  • angst om gasttevredenheid negatief te beïnvloeden.

Hun boodschap was echter hoopgevend: veel verduurzamingsmaatregelen zijn eenvoudig, goedkoop én effectief. Gedragsinterventies zoals kleine borden bij buffetten, feedback in douches of overstappen van ‘opt-out’ naar ‘opt-in’ schoonmaak, leiden tot:

  • minder afval;
  • lagere water- en energiekosten;
  • behoud (of zelfs verbetering) van gasttevredenheid.

"Wat ons onderzoek laat zien,” aldus Zinn, "is dat verduurzaming vaak eenvoudiger is dan bedrijven denken – en dat het zelden negatieve effecten heeft op de gastbeleving.” Meten is daarbij cruciaal. Automatische meetsystemen zorgen ervoor dat duurzaamheid geen extra administratieve last wordt, maar onderdeel van dagelijkse besluitvorming.

Duurzaamheid als motor voor betere prestaties

Dat duurzaamheid ook commerciële impact heeft, liet Marion Phillips (Head of Sustainability bij Evaneos) overtuigend zien. Evaneos ontwikkelde de Better Trips Index, een beoordelingsmodel voor lokale reisorganisaties gebaseerd op drie gelijkwaardige pijlers:

  • reizigerstevredenheid;
  • commerciële prestaties.
  • De resultaten zijn veelzeggend:

De resultaten zijn veelzeggend:

  • ook gasttevredenheid stijgt aantoonbaar;
  • één derde van de best scorende partners genereert inmiddels meer dan de helft van het totale volume.
  • Cruciaal is dat Evaneos impact en business daadwerkelijk aan elkaar koppelt: duurzame partners krijgen meer zichtbaarheid en vraag. "Voor ons is duurzaamheid geen losstaand label,” benadrukte Phillips. "Het is een stuurinstrument dat direct bepaalt hoe vraag en waarde in onze keten worden verdeeld.”

Cruciaal is dat Evaneos impact en business daadwerkelijk aan elkaar koppelt: duurzame partners krijgen meer zichtbaarheid en vraag. "Voor ons is duurzaamheid geen losstaand label,” benadrukte Phillips. "Het is een stuurinstrument dat direct bepaalt hoe vraag en waarde in onze keten worden verdeeld.”

Circulaire economie: minder afval = meer waarde

Een van de meest concrete praktijkvoorbeelden kwam van Tjaša Rejc (General Services Manager, Ribno Alpine Resort, Slovenië). Het resort startte al in 2016 met een zero-waste ambitie, niet als marketingconcept maar als operationele strategie. "Duurzaamheid betekent voor ons geen extra kosten,” stelde Rejc. "Het betekent operationele optimalisatie.” Door alle afvalstromen nauwkeurig te meten, wist het resort gerichte keuzes te maken. Het resultaat:

  • totale afvalproductie daalde met 50%;
  • afval per gast per nacht halveerde tot 0,5 kg.
  • 92% van het afval wordt gescheiden ingezameld;

De sleutel? Alles meten. Door afvalstromen per locatie in kaart te brengen, kon het resort gerichte keuzes maken. Kleine ingrepen – kleinere borden, een logischere buffetopstelling, minder single-use plastics en zelfs het verwijderen van afvalbakken uit kamers – leidden tot:

  • lagere inkoopkosten;
  • efficiëntere schoonmaakprocessen.
  • "Duurzaamheid is geen extra kostenpost,” aldus Rejc, "maar operationele optimalisatie. Elk bord dat in de prullenbak belandt, is niet alleen afval maar ook verloren geld, energie en arbeid.”

"Duurzaamheid is geen extra kostenpost,” aldus Rejc, "maar operationele optimalisatie. Elk bord dat in de prullenbak belandt, is niet alleen afval maar ook verloren geld, energie en arbeid.”

Nature-based Solutions: investeren in landschap loont

Rui Botelho (SPEA Açores) liet zien hoe Nature-based Solutions (NbS) op de Azoren fungeren als economisch rendabele klimaatadaptatie. Door natuurherstel te combineren met toeristische infrastructuur worden:

  • onderhoudskosten verlaagd;
  • bezoekerservaringen verbeterd.
  • erosie en overstromingsrisico’s verminderd;

Een sprekend voorbeeld is het Pico da Vara-pad, waar het aantal bezoekers sinds 2014 is vertienvoudigd, terwijl het landschap juist herstelt dankzij natuurlijke materialen en slimme routing. De infrastructuur is zelfversterkend, onderhoudsarm en bestand tegen extreem weer. "We waren oorspronkelijk niet bezig met toeristische beleving,” zei Botelho. "Maar we zagen dat herstelde landschappen vanzelf leiden tot betere ervaringen.” Conclusie: natuur fungeert hier letterlijk als infrastructuur.

Panel: concurrentiekracht door duurzaamheid

In het afsluitende panel deelden Maura Murphy (Mayo County Council), Henna Kokko (Scandic Hotels Finland) en Ian Corbett (TUI Group) hun inzichten.

  • Scandic Hotels werkt al sinds de jaren ’90 datagedreven aan duurzaamheid. 96% van de hotels is milieugecertificeerd en voedselverspilling werd met 31% teruggebracht – met directe kostenbesparingen.
  • Bij TUI is duurzaamheid verankerd in governance: ESG-doelen maken deel uit van beloning op directieniveau. Daarnaast werkt TUI actief aan drukspreiding, onder andere via sportevenementen buiten het hoogseizoen.
  • Conclusie: van verplichting naar strategisch voordeel

Conclusie: van verplichting naar strategisch voordeel

De rode draad door alle bijdragen is helder: duurzaamheid is geen rem op ondernemerschap, maar een versneller. Door milieu-impact structureel te verbinden aan operationele efficiëntie, risicomanagement en productkwaliteit ontstaat een krachtig verdienmodel. Of, zoals Giovanni Finocchiaro het samenvatte: "De groene transitie is geen luxe. Het is een concurrentiestrategie.” Voor het Europese toerisme is de groene transitie daarmee niet alleen onvermijdelijk, maar vooral een kans om sterker uit de toekomst te komen.

Artikelen