Prinsjesdag 2026: druk op recreatie en ondernemers vermoeid door lastenverzwaring
Vraag om meer richting en keuzes in plannen
Nederland heeft nodig dat er dit najaar en de komende jaren plannen worden gemaakt en uitgevoerd die ervoor zorgen dat ondernemers weer kunnen ondernemen en investeren, menen werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland na de Prinsjesdag. ANWB, KHN en de gezamenlijke planbureaus vragen om meer richting voor de leefomgeving en recreatie.
Inhoud van dit artikel
Structureel groeien de overheidsuitgaven harder dan de economie. Dat maakt een gezamenlijke langetermijnagenda noodzakelijk: voor meer economische groei en voor hervormingen die onze publieke voorzieningen toekomstbestendig maken. Anders blijven we de komende jaren praten over bezuinigen. Dat zeggen VNO-NCW en MKB-Nederland in reactie op de Miljoenennota. Onder meer Destinatie Nederland is aangesloten bij VNO-NCW, net als RECRON.
De ondernemersorganisaties zijn positief over de richting, al zijn de plannen vanwege het minderheidskabinet nog onzeker en niet op elk terrein afdoende. Coen van Oostrom, voorzitter van VNO-NCW: "De richting van het kabinet is goed, maar de urgentie is groot. Nederland kan het zich niet veroorloven om nog jaren door te modderen. We moeten nu keuzes maken die ondernemers ruimte en voor de lange termijn zekerheid geven om te investeren. Alleen met een sterke en groeiende economie kunnen we onze welvaart, zorg, veiligheid en verduurzaming ook in de toekomst betalen."
Het kabinet doet ook een uitnodiging aan de polder en een nieuwe handreiking naar de vakbonden door voorgestelde bezuinigingen op de sociale zekerheid verder af te zwakken. VNO-NCW en MKB-Nederland vinden het hoog tijd om met elkaar aan tafel te gaan: over het groeivermogen van Nederland, de hervorming van de ziekteregelingen waaronder de WIA en de loondoorbetaling bij ziekte, en over de vraag hoe we meer mensen aan het werk krijgen en houden. Er zijn langetermijnafspraken nodig die ondernemers rust en stabiliteit bieden, zodat ze kunnen en durven investeren.
Tegelijk is het nodig dat we op alle fronten de obstakels die investeringen van bedrijven in Nederland in de weg staan voortvarend opruimen. Zoals de trage vergunningverlening, netcongestie, regeldruk, hoge energieprijzen en de lastendruk waarmee Nederland steeds meer uit de pas loopt. En dat we snel beginnen met het uitvoeren van de agenda-Wennink.
Marijke Vuik, voorzitter van MKB-Nederland: "Qua lasten is de begroting licht negatief voor ondernemers, met het risico dat er na de Algemene Politieke Beschouwingen nog meer bijkomt, zoals we vaker hebben gezien. Wij gaan er alles aan doen om dat te voorkomen, omdat we dan de verkeerde kant op blijven bewegen. De winsten staan in veel sectoren onder druk, de rek is eruit. En als ondernemers niet kunnen groeien, groeit de economie ook niet."
ANWB: Ruimte voor recreatie onder druk
ANWB stuurde een lange reactie. ANWB ziet in de plannen die op Prinsjesdag gepresenteerd zijn onvoldoende samenhangende keuzes voor de grote uitdagingen waar Nederland voor staat.
Marga de Jager, bestuursvoorzitter ANWB: ‘Prinsjesdag is een belangrijk moment waarop keuzes voor Nederland zichtbaar worden. Maar we zien te veel versnippering en te weinig langjarig beleid. Mensen willen zekerheid over de betaalbaarheid van hun mobiliteit, veilige fietsroutes, betrouwbare infrastructuur en een prettige leefomgeving. De uitdagingen zijn groot en vragen daarom om samenhangend beleid en investeringen voor de lange termijn. Alleen zo houden we Nederland bereikbaar, betaalbaar en veilig in beweging.’
Mobiliteit betaalbaar houden
De huidige verlaging van de accijnzen op benzine en diesel wordt verlengd tot en met 2027. Vanaf 2028 wordt de korting minder om vanaf 2029 geheel te vervallen.
Voor miljoenen Nederlanders is de auto geen luxe, maar een noodzaak. Vooral buiten de grote steden zijn mensen afhankelijk van hun auto voor werk, zorg en sociale activiteiten. Tegelijkertijd neemt de druk op huishoudbudgetten toe en ervaren veel automobilisten de brandstofkosten als een forse financiële last.
ANWB pleit daarom voor het stoppen met de jaarlijkse indexering van brandstofaccijnzen. Hierdoor lopen de brandstofprijzen in Nederland verder op ten opzichte van die in omliggende landen. Tegelijkertijd moet het kabinet mensen ondersteunen bij de overstap naar elektrisch rijden. Alleen zo blijft mobiliteit voor iedereen toegankelijk tijdens de energietransitie.
Meer aandacht voor beheer en onderhoud
Voor beheer en onderhoud van de infrastructuur wordt tot en met 2035 1,5 miljard euro vrijgemaakt. Voor regionale mobiliteit en ontsluiting wordt vanaf 2030 jaarlijks 300 miljoen euro vrijgemaakt.
ANWB is positief over extra middelen voor onderhoud, maar vindt dat een structurele aanpak nodig is. Daarom heeft ANWB het kabinet recent opgeroepen om te komen met een langjarig nationaal investerings- en financieringsplan voor beheer en onderhoud van infrastructuur.
ANWB vindt dat verkeersveiligheid een veel prominentere plaats moet krijgen binnen het mobiliteitsbeleid. Dat vraagt om investeringen in veilige en toekomstbestendige fietsinfrastructuur, zoals bredere fietspaden, een betere scheiding van verkeersstromen en meer aandacht voor veilig gedrag. Daarnaast is structurele financiering noodzakelijk om de ambitie om het aantal verkeersslachtoffers fors terug te dringen waar te maken.
Ruimte voor recreatie onder druk
De behoefte aan groen en recreatiemogelijkheden groeit. Recreatief groen draagt bij aan gezondheid, welzijn en de leefbaarheid van woonomgevingen.
ANWB vraagt het kabinet daarom om recreatie en groen structureel mee te nemen in ruimtelijke plannen. Alleen door tijdig ruimte te reserveren voor recreatie kan Nederland ervoor zorgen dat inwoners ook in de toekomst dicht bij huis kunnen genieten van natuur en ontspanning.
Volgens ANWB vragen de maatschappelijke uitdagingen van deze tijd om meer dan incidentele maatregelen. De vereniging roept het kabinet op om duidelijke en langjarige keuzes te maken die bijdragen aan betaalbare mobiliteit, betrouwbare infrastructuur, meer verkeersveiligheid en voldoende recreatieve ruimte. ANWB denkt graag mee over oplossingen die Nederland op de lange termijn bereikbaar, betaalbaar, veilig en leefbaar houden.
Horeca bang voor meer heffingen
KHN maakt zich grote zorgen over het telkens weer verhogen van lasten. Met de huidige belastingplannen wordt de horeca onbetaalbaar voor zowel gasten als ondernemers. KHN roept het kabinet daarom op om door te pakken met het verlagen van werkgeverslasten. Het is goed dat er scenario's op tafel liggen voor andere vormen van loondoorbetaling bij ziekte, maar ook de regelgeving rondom re-integratie kan en moet eenvoudiger en minder kostbaar. Ook de hoogte van WW- en WIA-premies moet onderwerp van gesprek worden. Dit zijn onderwerpen die thuishoren in een nieuw, breed sociaal akkoord, waar KHN graag over meepraat.
Horecaondernemers zijn de afgelopen jaren al geconfronteerd met een opeenstapeling van kostenstijgingen en meer administratieve lasten door regeldruk: stijgende personeels- en energiekosten, hogere lokale lasten (bijvoorbeeld een explosie van toeristenbelasting) én de btw-verhoging op logies van 9% naar 21%.
Ondertussen dreigen er alweer nieuwe maatregelen, zoals een verhoging van de alcoholaccijns, de invoering van een suikertaks en hogere belasting op leidingwater. Ralf Benda, voorzitter van KHN, benadrukt: "Ondernemers hebben deze kosten voor een groot deel zelf opgevangen, maar de reserves zijn op en de aanhoudende kostenstijgingen zetten de marges verder onder druk. Los van elkaar lijken deze verhogingen een beperkte impact te hebben, maar het gecombineerde effect zet de sector verder klem omdat ondernemers de prijzen niet meer aan hun gasten kunnen doorberekenen.”
KHN wensen
Om te voorkomen dat ondernemers omvallen en om ruimte te geven voor de toekomst, roept KHN het kabinet op om niet te aarzelen en direct door te pakken. KHN vraagt om concrete maatregelen:
- Meer daadkracht rondom werkgeverslasten door het verkorten van de loondoorbetaling bij ziekte, versoepeling van het ontslagstelsel, lagere WIA- en WW-premiepercentages en het behoud van de compensatie voor de transitievergoeding.
- Heroverweging van aangekondigde extra heffingen zoals een suikertaks, de verhoging van de alcoholaccijns en de belasting op leidingwater.
Planbureaus kritisch op weinig aandacht voor leefomgeving
Het kabinet trekt het meeste extra geld uit voor defensie. Ook gaat er extra geld naar onderwijs, klimaat, natuur, wonen en infrastructuur. Keuzes die de brede welvaart in de toekomst kunnen versterken. Tegelijkertijd blijven belangrijke opgaven liggen en worden lasten doorgeschoven. Zo ligt Nederland niet op koers om de klimaatdoelen te halen en loopt de overheidsschuld op de lange termijn op. Bovendien raken de ombuigingen op zorg en sociale zekerheid kwetsbare groepen harder. Dat concluderen het Centraal Planbureau (CPB), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in hun gezamenlijke rapport: ‘Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2026’. Het rapport heeft als doel kabinet en parlement te helpen om vanuit een breed perspectief keuzes te maken voor het nieuwe begrotingsjaar.
Ondanks de extra klimaatuitgaven ligt Nederland niet op koers om de klimaatdoelen te halen. Uitstel maakt de toekomstige opgave groter en duurder. Ook is Nederland onvoldoende voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering, zoals hitte, droogte en wateroverlast. Daarnaast leidt het voorgenomen beleid op lange termijn tot een hogere overheidsschuld. Daarmee worden de financiële lasten in grotere mate doorgeschoven naar toekomstige generaties.
Belangrijke stap voor natuurherstel
Met het maatregelenpakket voor landbouw, natuur en stikstof kan een belangrijke stap worden gezet richting natuurherstel. Ook komen de nieuwe stikstofemissiedoelen voor landbouw en industrie binnen bereik. De effecten zijn mede afhankelijk van grote beleidshervormingen en een langdurige uitvoeringskracht. En de uitvoering vraagt veel van boeren en overheid.
De kabinetskeuzes vragen niet alleen iets van de overheid, maar ook van burgers en de samenleving. Iedereen wordt geacht meer verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen gezondheid en vaker een beroep te doen op de omgeving. Wat dit betreft zijn de ambities groot. Niet iedereen beschikt echter over dezelfde mogelijkheden: juist mensen met weinig hulpbronnen zijn extra kwetsbaar. Het oplossen van maatschappelijke problemen vraagt om een samenleving die in staat en bereid is om mee te bewegen. Dat vraagt ook om een overheid die belangen zichtbaar afweegt, keuzes uitlegt en rekening houdt met verschillen tussen groepen en mensen. Dit is des te belangrijker omdat de middelen beperkt zijn.
Concrete doelen maken voortgang beter zichtbaar
Op terreinen als klimaat, natuur, defensie, economische groei en woningbouw heeft het kabinet concrete doelen geformuleerd. Op andere terreinen worden voornamelijk richtinggevende ambities benoemd. Zo wil het kabinet bouwen aan "de gezondste generatie ooit” en gezondheidsverschillen verkleinen, zonder hierbij concrete doelen te formuleren. Daardoor is niet duidelijk wat het kabinet precies wil bereiken, wordt het moeilijk om de voortgang te volgen en achteraf lessen te kunnen trekken.