Project: Heropening Aquarium maakt verhaal ARTIS weer compleet

Het ARTIS-Aquarium, geopend in 1882, is een van de oudste aquaria ter wereld. Op 13 juni 2026 vond de heropening plaats na vijf jaar restauratie en vernieuwing. Met de heropening van het Aquarium is het verhaal van ARTIS weer compleet.

Rembrandt Sutorius, ARTIS-directeur: “Het nieuwe Aquarium vertelt misschien wel het belangrijkste natuurverhaal van deze tijd: zonder gezond water is er geen leven. Terwijl oceanen, rivieren en meren wereldwijd onder druk staan, willen we bezoekers laten ervaren dat water ons allemaal verbindt. Van het leven in de oceaan tot de natuur in onze eigen stad, of het water dat dagelijks uit onze kraan stroomt. Wie een duik neemt in het ARTIS-Aquarium, kijkt daarna met andere ogen naar water én naar zichzelf.”

Industrieel erfgoed

Het Aquarium is levend industrieel erfgoed. Het gebouw, een ontwerp van architect Gerlof Salm, opende in 1882 voor heel Nederland een venster naar een toen nog onbekende wereld: het leven onder water. Het werd in die tijd geprezen als technisch wonder dankzij een ingenieus waterfiltersysteem van ’s werelds eerste aquarist William Alford Lloyd. Anno nu, is het Lloyd-filtersysteem in ARTIS gerestaureerd en aangevuld met moderne techniek, en wereldwijd het laatste, nog werkende circulatiesysteem van dit type.

De restauratie van het Aquarium was noodzakelijk doordat het monument ernstig was aangetast door zout water uit de aquaria. Muren, plafonds en constructies raakten in de afgelopen anderhalve eeuw zwaar beschadigd. Alleen een ingrijpende restauratie kon het gebouw nog redden voor de toekomst.

Na de inrichting

In het nieuwe Aquarium is veel te zien én te doen. Bezoekers, van jong tot oud, reizen langs zout- en zoetwaterleven in oceanen, rivieren, koraalriffen, mangroves, diepzeeën en de Amsterdamse gracht. Ze kunnen hun eigen onderzeeër bouwen voor een duik naar de oceaanbodem, een hengel uitgooien bij het visspel of meekijken achter de schermen in de voedselkeuken van het Aquarium. Onderweg ontmoeten ze bijzondere dieren, van zeekat tot luipaardtrekkervis, en ontdekken ze hoe water al het leven op aarde verbindt.

Waar bezoekers vroeger slechts een beperkt deel van het Aquarium konden zien, is nu ongeveer 90 procent van het monument zichtbaar. Historische ruimtes die jarenlang verborgen bleven — waaronder de catacomben met het Lloyd-filtersysteem — maken nu onderdeel uit van de bezoekersroute.

Daarnaast zijn aquaria vergroot, verdiept en opnieuw opgebouwd. Achter de schermen werd de logistiek volledig vernieuwd, zodat de dierverzorging, waterkwaliteit en dierenwelzijn beter aansluiten bij de eisen van deze tijd. Niet de hoeveelheid soorten staat centraal, maar de samenhang tussen dier, plant en leefomgeving.

Het nieuwe Aquarium neemt bezoekers mee op een reis door de wereld van water via natte en droge ruimtes. Iedere ruimte heeft een thema en vertelt een eigen verhaal over de verbondenheid tussen water, het onderwaterleven en onszelf.

Verduurzaming

De restauratie bood ook de kans om het monument toekomstbestendig te maken. Duurzaamheid vormde daarom vanaf het begin een belangrijk uitgangspunt binnen het ontwerp. Dat sluit aan bij de bredere ambitie van ARTIS om in 2030 klimaatpositief te zijn.

Bij de restauratie zijn historische technieken gecombineerd met hedendaagse innovaties. Het monumentale Lloyd-waterfiltersysteem bleef behouden en werd aangevuld met moderne, energiezuinige installaties. Nieuwe zoutwateraquaria zijn gebouwd met zelfhelend beton en basaltvezelwapening, materialen die duurzamer zijn en beter bestand tegen zoutbelasting.

Daarnaast kreeg het gebouw monumentaal isolatieglas, lage temperatuur-vloerverwarming en werden 118 zonnepanelen op het dak geplaatst. Ook is het Aquarium voorbereid op aquathermie: een systeem waarbij warmte uit water wordt gebruikt om het gebouw in de toekomst volledig fossielvrij te verwarmen.

Ontworpen vanuit het dier

Bij het ontwerp stond steeds dezelfde vraag centraal: welke dieren kunnen we hier op een verantwoorde manier houden? Kunnen we ze voldoende ruimte bieden, wat hebben ze nodig om natuurlijk gedrag te kunnen vertonen en kunnen we ze de juiste voeding geven? Achterwanden, schuilplaatsen, stromingen, beplanting, lichtomstandigheden en waterkwaliteit zijn afgestemd op de soorten die er leven. Ook is gekeken welke soorten van nature hetzelfde leefgebied delen en ook sociaal goed samenleven.

Niet de hoeveelheid soorten staat centraal, maar de samenhang tussen dier, plant en leefomgeving. Zo draagt iedere soort bij aan een groter geheel: een verhaal over water, biodiversiteit en verbonden ecosystemen.

Het merendeel van de dieren is nieuw in het Aquarium. Een klein aantal dieren keerde terug naar het Aquarium. Tijdens de restauratie verbleven zij in andere dierentuinen of in het pop-up aquarium achter de schermen in ARTIS.

Entree en themaruimtes

Net als in het oude Aquarium wordt de bezoeker bij binnenkomst begroet door de beeknimf. De beeknimf schenkt al bijna 150 jaar water in ARTIS maar zal nu een nog belangrijkere rol vervullen, ze brengt een boodschap: “Geen water, geen leven. Geen blauw, geen groen.” Deze quote van oceanograaf Sylvia Earle staat symbool voor het belang van water voor al het leven op aarde en vormt de kern van het nieuwe verhaal dat door het gebouw stroomt.

Vervolgens komen bezoekers in allerlei themaruimtes.

Water als thuis

Verwonder je in de grote aquariumzaal over de enorme diversiteit aan waterige thuizen en het leven erin.

Alles stroomt

In de zaal Alles stroomt ontdekken bezoekers dat er maar één hoeveelheid water op aarde is. En dat is altijd op reis; in een eeuwige kringloop verbindt het oceanen, rivieren, wolken, landschappen, dieren en mensen. Zeven interactieve installaties vloeien in elkaar over en vormen samen één verhaal over die waterkringloop.

Gestapelde werelden & Samen sterk

In deze twee themaruimtes ontdekken bezoekers hoe alles in de oceaan met elkaar samenhangt – van diepzee tot oppervlak en van kust tot klif.

De Amazone en de Rijn

In Leven in het ritme van de rivier staat de dynamiek van de Amazone centraal, waar mensen, planten en dieren zich hebben aangepast aan een leven met flinke overstromingen en periodes van droogte. Een Rijn om lief te hebben brengt het verhaal dichter bij huis en laat zien hoe de Rijn al eeuwenlang mensen, dieren, planten en microben verbindt.

Een eerlijke vangst voor iedereen

Bij dit schip, de eervolle oogst, staat visserij centraal. Als bezoeker gooi je hier je hengel uit, en haal je verhalen boven over diverse soorten, de visindustrie én tips voor een eerlijke vangst voor iedereen.

Voedselkeuken

Van plankton tot witte haai. Hier krijg je een (letterlijk) kijkje in de keuken en ontdek je wie er wordt gegeten door wie in de voedselketens van de natuur.

Oceaan als thermostaat

In De thermostaat van de aarde ontdek je hoe de oceaan zorgt voor een stabiel klimaat. Maar ook wat er gebeurt als ze uit balans raakt en de thermostaat hapert.

Rifwereld

In de kleurrijke rifwereld Zo mooi, zo rijk, zo kwetsbaar duiken bezoekers in het complexe ecosysteem van een koraalrif.

Van wie is het water?

Hier sta je als bezoeker letterlijk oog in oog met je eigen watergebruik: zo’n 4.000 liter per dag. Jij bent afhankelijk van hetzelfde water als iedereen en al het andere dat leeft.

Onze onderwaterburen

In Onze onderwaterburen ontdekken bezoekers hoe rijk en kwetsbaar natuur dicht bij huis is. Nederlandse sloten, rivieren en moerassen blijken vol verborgen leven te zitten. De ruimte laat zien hoe schoon water essentieel is voor biodiversiteit in onze directe omgeving. Ook krijg je hier een kijkje in de Amsterdamse gracht, en hoe we met kleine aanpassingen onderwater beter kunnen zorgen voor het water en het leven erin.

Kinderen spelen een interactieve game in de zaal Alles stroomt.