Cultuur·ArtikelUit R&T nr. 06 • Jaar 2025

Een monument dat spreekt: hoe de Grote Kerk Breda zichzelf opnieuw uitvindt

Storytelling en Third Place in de praktijk

Eeuwenlang was de Grote Kerk Breda een stille getuige van religie, macht en verandering. Maar vandaag de dag is het niet langer alleen een plek van gebed en erfgoed. De kerk transformeert tot een levendig podium waar verhalen tot leven komen – via je mobiel. Met interactieve tours, kunst en ontmoetingen wordt het monument een ‘third place’. Wat begon als een herpositionering is uitgegroeid tot een vernieuwende beweging in erfgoedbeleving, uniek in Nederland.

Redactie NRIT · 17 feb 2026 · 8 min lezen Printen
Een monument dat spreekt: hoe de Grote Kerk Breda zichzelf opnieuw uitvindt

De Grote Kerk Breda ondergaat een stille revolutie. Wat eeuwenlang een monumentale plek van religie was, verandert stap voor stap in een podium voor ontmoeting en reflectie. Zo beweegt het monument mee met een veranderende en steeds inclusievere samenleving. Sinds 2020 werkt de kerk aan een herpositionering die erfgoed op een verrassende manier verbindt met actualiteit. Centraal zichtbaar en beleefbaar daarin staan interactieve tours via je mobiel, die bezoekers uitnodigen om anders te kijken naar het verleden – en naar zichzelf.

De tours zijn geen standaardrondleidingen. Via een speciaal ontwikkelde webapp – geen download nodig – swipe je door verhalen die raken aan grote en kleine thema’s. Van de beeldenstorm tot inclusie. Vier van de zeven tours zijn inmiddels beschikbaar, de overige drie volgen voor het einde van dit jaar. "Het is nog niet af”, klinkt het bescheiden, "maar het is al bijzonder wat er staat.”

Drie voorbeelden in communicatie voor de vernieuwende tours: de actualiteit van toen en nu wordt door twee helften in beeld gebracht

Geen museum, wel monument

De Grote Kerk Breda lijkt met deze aanpak op een museum, maar dat is het nadrukkelijk niet. "Wij zijn een monument”, luidt het credo. Toch worden museale technieken ingezet om verhalen te vertellen. En die verhalen gaan diep. Een voorbeeld is Maria, van wie tijdens de beeldenstorm handen en gezicht werden afgehakt. "Dat is ons verhaal van cancelen van nu”. Ook vroeger kwamen de mensen die uitgesloten werden toch weer terug."Het deed pijn, het was naar, maar Maria is teruggekomen.” De tours maken dit soort geschiedenis tastbaar. Ze laten zien wat erfgoed doet – toen én nu. En ze nodigen uit tot reflectie. Over universele thema’s als geloof, hoop en liefde en over maatschappelijke thema’s als uitsluiting, identiteit en verandering.

Marieke Wiegel – "Neem ruim de tijd voor die testfases en geef niet op.”

Van kerk naar third place

De herpositionering begon in 2018 met de eerste plannen. In januari 2020 trad Marieke Wiegel aan als directeur om het masterplan vorm te geven. Sindsdien is de kerk niet alleen een religieuze plek – met nog zo’n tien diensten per jaar – maar ook een ‘third place’: een plek tussen thuis en werk waar mensen elkaar ontmoeten en zich kunnen verwonderen. Een plek waar iedereen welkom is, ongeacht leeftijd, gender, geloof of cultuur. De stichting die de exploitatie verzorgt, zet de kerk breder in voor de samenleving. Dat gebeurt via concerten, tentoonstellingen en dagelijkse tours.

"Geavanceerde technieken worden ingezet om de verhalen over de Grote Kerk Breda, dat ook het verhaal van het ontstaan van de Nederlanden is, vanuit een actueel perspectief te vertellen. Zo is de kerk een huis van verhalen; een plek van verbinding, verbeelding en vernieuwing voor nieuwe en bredere doelgroepen”.

Zeven perspectieven

Wat de Grote Kerk Breda ontwikkelt, is niet exact elders te vinden. Er zijn vergelijkbare initiatieven bij erfgoedlocaties en musea, maar niet in kerken. De zeven perspectieven die via de tours worden aangeboden zijn het resultaat van intensief onderzoek, schrijven en testen. "Het kost veel tijd”, klinkt het. "We hebben een klein team, maar leren veel van de feedback.”

De tours zijn speciaal gebouwd voor de kerk. De content opent zich in je browser en is geschreven op het monument zelf. Daarmee wordt de Grote Kerk Breda een huis van verhalen – een plek waar het verleden niet alleen bewaard blijft, maar opnieuw wordt verteld en het wordt gekoppeld aan de actualiteit.

Directeur Marieke Wiegel over haar ervaringen van deze opvallende herpositionering. Wat kunnen R&T-lezers van dit proces opsteken?

Wat doen jullie nu anders?

"We hebben een webapp laten bouwen die speciaal voor ons is ontwikkeld. We gebruiken geen standaardapps voor routes. Je hoeft niets te downloaden; je opent de app in je browser en swipet door de verhalen. Het zijn echt bijzondere tours, zoals de Vrouwen in beeld tour. Er komt ook een Influencer en Follow the money tour. Het is ontzettend leuk om daaraan te werken, maar nog leuker om de reacties van het publiek te zien. Mensen kijken opeens anders naar de Grote Kerk Breda en zij ervaren actuele trends anders.”

Een ‘third place’: een plek tussen thuis en werk waar mensen elkaar ontmoeten en zich kunnen verwonderen.

"De tours zijn beschikbaar in het Nederlands en Engels, maar eigenlijk zijn alle talen mogelijk. Zo hadden we een Servische mevrouw op bezoek die haar tour direct online liet vertalen door haar browser. Zo realiseerden we ons dat de tours in bijna alle talen beschikbaar zijn.”

"Je krijgt echt een andere kijk. In de Familietour laten we kinderen bijvoorbeeld op de vloer liggen om details in de kerk goed te kunnen bekijken. Dat kan gewoon, want sinds corona is iedereen gewend geraakt aan het gebruik van de telefoon tijdens een bezoek. We hebben allemaal een telefoon bij ons. Wat ook anders is: we wilden niet alleen zenden, maar mensen echt laten kijken en onderzoeken.”

Wat is de investering achter deze vernieuwing?

"De interactieve verhalen zijn onderdeel van een groter masterplan (uit 2022 red.). Daarin werken we samen met verschillende fondsen, waaronder het Cultuurfonds, Dioraphte, de Impulsgelden van de Provincie Noord-Brabant, de stichting Zabawas, het VSBfonds, het Mondriaan fonds, het BPD Cultuurfonds en de Rabobank Het is een investering in de toekomst. We begonnen met verhalen over de kerk, maar inmiddels koppelen we de content ook aan tentoonstellingen. De content wordt volledig door het team gemaakt. We hebben destijds het besluit genomen om te investeren in een junior curator en een coördinator educatie, in toegankelijkheid en in communicatie. Het is een bewuste keuze om de kennis in de organisatie te implementeren en te investeren in jonge erfgoedtalenten. ”

Wat kunnen andere erfgoedlocaties leren van jullie aanpak?

"Je kunt van alles bedenken over hoe je verhalen maakt en presenteert, maar test altijd mét je publiek. Neem ruim de tijd voor die testfases en geef niet op. We krijgen hier veel verschillende doelgroepen binnen, en die moet je ook meenemen in je testen. Door goed te luisteren naar de testers hebben we veel geleerd. Soms waren we te snel met het opbouwen van verhalen. Je eigen ideeën kunnen goed zijn, maar je publiek denkt er vaak anders over. Zo is het een organische webapp geworden die meegroeit met wat we in het proces ontdekken. Het is echt een leuke manier om kennis over te dragen.”

Wat willen jullie met deze nieuwe positionering bereiken?

"We willen verschillende perspectieven bieden op het verleden en actuele ontwikkelingen, zoals inclusie en uitsluiting. Dat gebeurde vroeger ook en we leggen de verbinding naar het nu. Daardoor verandert ook het gedrag van bezoekers. Vroeger kwamen mensen de kerk binnen met een bepaald idee van hoe het ‘hoort’: stil, terughoudend. Nu dagen we ze uit om te ontdekken. Geweldig is het om te zien hoe mensen reageren op de Fashion tour. Je denkt dat je weet hoe je je moet gedragen, en dan wijzen we bezoekers via de tour op mode van vroeger en nu. Mensen zijn verbaasd en gaan verder kijken. In plaats van droge kennisoverdracht, werken wij met interactie en participatie. Die brengen we op gang door de juiste vragen te stellen en verschillende perspectieven met elkaar te delen. De Grote Kerk Breda heeft tot doel bruggen te slaan en een plek te zijn waar verschillende generaties en culturen elkaar ontmoeten en geïnspireerd worden.”

"We willen echt een ‘third place’ zijn voor mensen. Deze positionering activeren we door mensen te betrekken en te verrassen. Het is een monument dat levend blijft door de diverse en gelaagde verhalen.” &

I’m Still Standing

Met de lopende tentoonstelling René! I’m Still Standing - Over liefde en verlies opent de Grote Kerk Breda een gesprek over de rol die kunst en muziek kunnen spelen in het omgaan met emoties en hoe deze je nieuwe perspectieven of zelfs een uitweg kunnen bieden. Ook hier heeft het team van Marieke Wiegel een tour voor gemaakt.

Muziektour Pepijn Lanen

Op de meest dierbare en kwetsbare momenten bieden zowel kunst als muziek handvatten om met emoties om te gaan. Speciaal voor René! I’m Still Standing - Over liefde en verlies selecteerde Pepijn Lanen, ook wel bekend als Faberyayo van De Jeugd Van Tegenwoordig, als guest editor bij elk kunstwerk een song die past bij het gevoel of het verhaal van het werk. De geselecteerde nummers bekijk je, samen met Pepijns toelichting op zijn keuzes, in de muziektour.

Cover R&T nr. 06 • Jaar 2025
Onderwerpen CultuurLeisure Artikel

Artikelen